კითხვა: ჩვენი კომპანიის (საქართველოს შპს, რომელიც მსს ფასს-ით მუშაობს), 100%-იანი დამფუძნებელია ჩეხეთის რეზიდენტი კომპანია. მისგან 2023 წელს ავიღეთ უპროცენტო სესხი 40 000 ევრო, რომელიც დავაბრუნეთ გასულ თვეში 2025 წლის სექტემბერში. მიღებული სესხის ეკვივალენტი ლარში ჩარიცხვის დღეს შეადგენდა 120 000 ლარს, ხოლო გადარიცხვის დროს – 128 000 ლარს (რიცხვები პირობითია). ეს სხვაობა (128000-120000=8000 ლარი) რაიმე გადასახადით ხომ არ უნდა დაიბეგროს?
პასუხი: ფინანსური აღრიცხვის თვალსაზრისით, ეს 8000 ლარი წარმოადგენს საკურსო სხვაობას, მაგრამ საგადასახადო თვალსაზრისით, ეს ასე არ არის. მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსალოდნელია, რომ საგადასახადო ორგანო ამ 8000 ლარს განიხილავს დამფუძნებლის მიერ საწარმოდან გატანილ მოგებას და დაბეგრავს შესაბამისად, როგორც მოგების განაწილებას. მას აქვს ასეთი გადაკვალიფიცირების უფლება სსკ 73-ე მუხლის მე-9 ნაწილის „ბ“ პუნქტის თანახმად: „სამეურნეო ოპერაციის ფორმისა და შინაარსის გათვალისწინებით შეცვალოს მისი კვალიფიკაცია, თუ ოპერაციის ფორმა არ შეესაბამება მის შინაარსს“. საგადასახადო ორგანომ ასეთი გადაწყვეტილება, მაგალითად, შეიძლება დაასაბუთოს იმით, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 625-ე მუხლის მე-7 ნაწილით დადგენილია:
„7. თუ საქართველოს კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი, 200 000 (ორასი ათას) ლარამდე სესხი უნდა გაიცეს მხოლოდ ლარით, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც სესხის გაცემის შედეგად მსესხებლის ჯამური ვალდებულებები ამავე გამსესხებლის მიმართ 200 000 (ორასი ათას) ლარს აღემატება. ამ ნაწილის მიზნებისათვის ლარით გაცემულ სესხად არ მიიჩნევა ნებისმიერი ფორმით უცხოურ ვალუტაზე მიბმული ან ინდექსირებული სესხი“.
ამ დებულებაზე დაყრდნობით, საგადასახადო ორგანო ჩათვლის, რომ თქვენმა კომპანიამ მიიღო 120000 ლარის სესხი, ხოლო შემდეგ დააბრუნა 128000 ლარი, ანუ 8000 ლარით მეტი. ამასთან, ბოლო წლებში საგადასახადო ორგანოს მიერ ინტერპრეტირებული პრაქტიკით (შენიშვნა: უფრო ვრცლად ამის შესახებ გვიწერია ჩვენი ჟურნალის 2025 წლის №01(301)-ში), ის ამ შემოსავალს, საგადასახადო მიზნით, არ მიიჩნევს დამფუძნებლისთვის პროცენტის სახით მიღებულ შემოსავლად სესხის არასაბაზრო პირობების გამო (რაც, ასეთად მიჩნევის შემთხვევაში, მხოლოდ 5%-ით დაიბეგრებოდა) და განიხილავს მას დამფუძნებლის მიერ კომპანიიდან მიღებულ მოგებად. ეს დაიბეგრება 5% საშემოსავლო გადასახადით გადახდის წყაროსთან და 15% მოგების გადასახადით (აქ შევნიშნავთ, რომ „საქართველოს აღმასრულებელ ხელისუფლებასა და ჩეხეთის რესპუბლიკის მთავრობას შორის შემოსავლებსა და კაპიტალზე ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილებისა და გადასახადების გადაუხდელობის აღკვეთის შესახებ შეთანხმება“, რომელიც მოქმედია, არ ათავისუფლებს საქართველოდან ჩეხეთის რეზიდენტისათვის გაცემულ დივიდენდებს გადახდის წყაროსთან დაბეგვრისაგან).