შპს „შელბითის” მფლობელი ირანული წარმომავლობის ბიზნესმენია
საქართველო კიდევ ერთხელ გაეხვია გლობალურ ფინანსურ სკანდალში. ქვეყანა, რომლის მმართველი ელიტაც მუდმივად იმეორებს, რომ დასავლურ სანქციებსა და ფულის გათეთრების მექანიზმებს ზედმიწევნით აკონტროლებს, საერთაშორისო საგამოძიებო უწყებების დასკვნებით, რეალურად იატაკქვეშა ფინანსური მაქინაციებისა და ტერორიზმის მხარდამჭერი ქსელების უსაფრთხო თავშესაფრად იქცა. ამჯერად საქმე ეხება არა მხოლოდ რუს ოლიგარქებთან კავშირს, არამედ ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსს (IRGC), რომლის მილიონობით დოლარის გათეთრებისა და გადარიცხვის სქემაშიც საქართველოში რეგისტრირებული კრიპტოკომპანია ფიგურირებს. აშშ-ის სახაზინო დეპარტამენტის უცხოური აქტივების კონტროლის ოფისმა (OFAC) ირანის რეჟიმის მიერ სანქციების გვერდის ავლისა და ფულის გათეთრებისთვის გამოყენებული კრიპტოვალუტის ქსელის წინააღმდეგ ახალი სანქციების ფარგლებში საქართველოში დაფუძნებული შპს „შელბითი” დაასანქცირა.
ვინ გამოააშკარავა საქართველოში მოქმედი სქემა
ინფორმაცია საქართველოში დაფუძნებული კრიპტოკომპანიის დასანქცირების შესახებ თავდაპირველად აშშ-ის ფინანსთა სამინისტროს უცხოური აქტივების კონტროლის ოფისმა (OFAC) გაავრცელა, რომელმაც 2026 წლის 8 აგვისტოს ოფიციალური სანქციების მორიგი პაკეტი გამოაქვეყნა. ვაშინგტონის მიერ მიღებულ ამ გადაწყვეტილებას წინ უსწრებდა საერთაშორისო საგამოძიებო მედიის, კერძოდ კი სააგენტო Reuters-ის ხმაურიანი და ხანგრძლივი ჟურნალისტური გამოძიება. საერთაშორისო ანალიტიკოსებმა და საგამოძიებო ჟურნალისტებმა დეტალურად გაშიფრეს ის მულტინაციონალური ფარული ქსელი, რომელიც ირანის ისლამური რესპუბლიკის წინააღმდეგ დაწესებული მკაცრი ემბარგოსა და ფინანსური სანქციების გვერდის ავლით, ციფრული აქტივების მეშვეობით „შავი ფულის” გათეთრებით იყო დაკავებული.
საგულისხმოა, რომ ამერიკული უწყებების მიერ გავრცელებული დოკუმენტაცია პირდაპირ მიუთითებს საქართველოზე, როგორც ამ ჯაჭვის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს რგოლზე. მედიაში გავრცელებული ინფორმაციით, საქართველოს ყოფილი სტრატეგიული პარტნიორისგან ეს არ ყოფილა მოულოდნელი ნაბიჯი – ეს იყო ლოგიკური შედეგი იმ მრავალწლიანი გაფრთხილებებისა, რომლებსაც ოფიციალური თბილისი წლების განმავლობაში ჯიუტად უგულებელყოფდა. დასავლური სპეცსამსახურები და ფინანსური დაზვერვის ცენტრები პერიოდულად მიუთითებდნენ საქართველოს ხელისუფლებას, რომ ქვეყანაში არსებული მდგომარეობა და კრიპტომაინინგის წარმოებისთვის ხელსაყრელი გარემო უცხოელი კრიმინალური აქტორებისა და სანქცირებული რეჟიმებისთვის იდეალურ „ნაცრისფერ ზონას” ქმნიდა.
აშშ-ის სანქციების პირდაპირი სამიზნე გახდა საქართველოში რეგისტრირებული შპს „შელბითი” (LLC Shelbit) და მისი რეალური მფლობელი, ირანული წარმოშობის სავაშ კაივანპური (Siavash Kayvanpour). კაივანპურის ფიგურა თავისთავად საინტერესოა: ის ფლობს დომინიკის რესპუბლიკის, ავღანეთისა და ირანის პასპორტებს, ხოლო მისი ძირითადი საცხოვრებელი ადგილი და ბიზნესის მართვის ცენტრი არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში, კერძოდ დუბაიში მდებარეობს.
„რადიო თავისუფლების” ინფორმაციით, კომპანია „შელბითი” სამეწარმეო რეესტრში რეალურად არც ისე დიდი ხნის წინ – 2025 წლის 29 აპრილს დარეგისტრირდა, ხოლო მის იურიდიულ მისამართად თბილისის ტექნოლოგიური პარკის თავისუფალი ინდუსტრიული ზონა (ომარ ხიზანიშვილის ქუჩა №264) მიეთითა. გამოცემის მიერ მოპოვებული დოკუმენტებით ირკვევა, რომ სავაშ კაივანპური (რეესტრში: სიავაშ ქაივანპოური) 47 წლისაა, დაბადებულია ირანში და ფლობს დომინიკის რესპუბლიკის პასპორტს, რომელიც 2021 წელს 10 წლის ვადით აქვს აღებული. კომპანიის საქართველოში რეგისტრაციის მიზნით, მას მინდობილობა ჰქონდა გაცემული იურიდიული ფირმა PB Services-ის იურისტებზე. ამავე ფირმის მმართველმა პარტნიორმა რატი აბაშმაძემ „რადიო თავისუფლებასთან” საუბარში განაცხადა, რომ კლიენტთან პირდაპირი კომუნიკაცია არ ჰქონიათ, მისი მონაცემები შვეიცარიულმა პარტნიორმა კომპანიამ გადასცათ და მათ არაფერი იცოდნენ მფლობელის საეჭვო კავშირების შესახებ.
გავრცელებული ინფორმაციით, კომპანია „შელბითი” ბაზარზე ოპერირებდა ბრენდული სახელით „Shelbit Exchange” და მომხმარებლებს ციფრული აქტივების სწრაფ და კონფიდენციალურ კონვერტაციას სთავაზობდა. OFAC-ის ოფიციალური მონაცემების თანახმად, ეს პლატფორმა რეალურად წარმოადგენდა დიდ ფინანსურ გამტარს, რომელმაც „ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის” (IRGC) კონტროლირებად კრიპტო მისამართებზე 2 მილიონ აშშ დოლარზე მეტი ღირებულების ციფრული ვალუტა გადარიცხა. შეგვიძლია გავიხსენოთ, რომ აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა IRGC 2019 წლის 15 აპრილს ტერორისტულ ორგანიზაციათა სიაში შეიყვანა. გარდა ამისა, საგამოძიებო მასალებით დგინდება, რომ „შელბითი” მჭიდროდ იყო ინტეგრირებული სპარსულენოვან ონლაინ აზარტული თამაშების იატაკქვეშა პლატფორმებთან, სადაც ათეულობით მილიონი დოლარი გაირეცხა, ხოლო მთლიანობაში, კრიპტობირჟის გავლით ირანული სანქციების გვერდის ავლის სქემის საერთო მასშტაბი 4 მილიარდ დოლარს აღწევდა. კომპანია ასევე მჭიდროდ თანამშრომლობდა ირანულ სანქცირებულ კრიპტობირჟა Nobitex-თან, რითაც ირანის მოქალაქეებს საშუალებას აძლევდა, გვერდი აევლოთ გლობალური საბანკო ბლოკადისთვის.
არა მხოლოდ „შელბითი” – როგორ შეიქმნა „სამოთხე” მსგავსი საქმიანობისთვის
საქართველოს ხელისუფლების წარმომადგენლები ცდილობენ, „შელბითის” საქმე წარმოაჩინონ როგორც იზოლირებული, კერძო შემთხვევა, რომელთანაც სახელმწიფოს არანაირი კავშირი არ აქვს. თუმცა ფაქტები სულ სხვა რეალობაზე მეტყველებენ. ეს არ არის პირველი შემთხვევა, როდესაც საქართველოში რეგისტრირებული სუბიექტები გლობალური სანქციების დარღვევაში ფიქსირდებიან. ჯერ კიდევ 2026 წლის მაისში დიდმა ბრიტანეთმა, ხოლო სულ რაღაც ერთი თვის წინ, ივლისში, ევროკავშირმაც სანქციები დააწესა საქართველოში რეგისტრირებული სამი სხვა მსხვილი კრიპტოპლატფორმის – Arvix-ის, Rapira Group-ისა და Aifory-ის წინააღმდეგ.
აღნიშნული კომპანიები მხილებულნი იყვნენ რუსეთის ფედერაციისთვის დაწესებული ეკონომიკური სანქციების გვერდის ავლის სქემებში, კერძოდ, რუსული კაპიტალის ევროპაში ფარულად გადადინებასა და სამხედრო დანიშნულების შესყიდვების დაფინანსებაში. როდესაც მოკლე პერიოდში ევროკავშირი სამ კომპანიას ასანქცირებს, ხოლო აშშ კიდევ ერთს ამატებს, ეს უკვე აღარ არის შემთხვევითობა – აქ უკვე მკაფიოდ გამოკვეთილ სისტემურ ტენდენციასთან გვაქვს საქმე. შექმნილი ვითარება აჩვენებს, რომ საერთაშორისო კრიმინალურმა და სანქცირებულმა ქსელებმა საქართველოში იპოვეს ისეთი გარემო, სადაც მათ საქმიანობას ადგილობრივი სამართალდამცავი თუ საზედამხედველო უწყებები ხელს არ უშლიდნენ.
როდესაც ლაპარაკია იმაზე, თუ რა ტიპის შეღავათებით ან ხელშეწყობით სარგებლობდა კომპანია საქართველოში, უნდა გავიაზროთ ქართული ეკონომიკური პოლიტიკის პარადოქსი. „შელბითს” არ სჭირდებოდა პირდაპირი სახელმწიფო სუბსიდიები ან საგადასახადო შეღავათების ოფიციალური დოკუმენტები, რადგან მას ჰქონდა იმაზე ბევრად დიდი პრივილეგია, ვიდრე ნებისმიერი კანონიერი შეღავათია. როგორც აღმოჩნდა, სახელმწიფო ამ კომპანიას სრულ უფლებას ანიჭებდა თავისუფლად ემოქმედა და არც კონტროლი შეხებოდა.
მიუხედავად იმისა, რომ ხელისუფლება საერთაშორისო პარტნიორების წინაშე ხშირად ხაზს უსვამს ვირტუალური აქტივების პროვაიდერების (VASP) ახალ რეგულაციებსა და ეროვნული ბანკის მკაცრ ზედამხედველობას, რეალობა აჩვენებს, რომ ეს კანონმდებლობა ხშირად ფასადურ ხასიათს ატარებს. როგორც ირკვევა, ბაზარზე პარალელურად არსებობდა და არსებობს ათეულობით კომპანია, რომლებიც სრულიად დაურეგულირებელ, ე.წ. „ნაცრისფერ ზონაში” ოპერირებენ.
კრიტიკოსები და დამოუკიდებელი ანალიტიკოსები სამართლიანად სვამენ კითხვას: როგორ არის შესაძლებელი, რომ ქვეყანაში, სადაც სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური და ფინანსური პოლიცია უმცირეს დეტალებამდე აკონტროლებენ ადგილობრივ ოპოზიციას, სამოქალაქო სექტორსა და დამოუკიდებელ მედიას, ათეულობით მილიონი დოლარის ბრუნვის მქონე ირანული კრიპტოქსელი თვეების განმავლობაში შეუმჩნეველი დარჩენილიყო? ასეთი მასშტაბის ფინანსური ნაკადების მოძრაობა პატარა ეკონომიკის მქონე ქვეყანაში სპეცსამსახურების მხრიდან „ვერშემჩნევა” არადამაჯერებელი ჩანს. არსებული შემთხვევა აჩენს საფუძვლიან ეჭვს, რომ საქმე გვაქვს ან მაღალი ეშელონების კორუფციულ გარიგებებთან და მფარველობასთან, ან იმ ტიპის მიზანმიმართულ გულგრილობასთან, რომელიც მმართველი ელიტის პოლიტიკურ ინტერესებში შედის, რათა ქვეყანაში ნებისმიერი წარმოშობის ფულადი ნაკადები დაუბრკოლებლად შემოვიდეს.
ხელისუფლების, სებ-ის და ოპონენტების პოზიცია
სანქციების ოფიციალურად გამოქვეყნების შემდეგ, საქართველოს ხელისუფლებამ და ეროვნულმა ბანკმა (სებ) მყისიერად მიმართეს მათთვის უკვე კარგად ნაცად ტაქტიკას – პასუხისმგებლობის სრულ უარყოფასა და საზოგადოების მანიპულირებას ბიუროკრატიული ტერმინებით. ეროვნულმა ბანკმა სპეციალურ განცხადებაში ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „შელბითი” არ წარმოადგენდა მათ მიერ რეგულირებულ სუბიექტს, რადგან მას რეგისტრაციისთვის ეროვნული ბანკისთვის არასდროს მიუმართავს. უფრო მეტიც, უწყებამ მიუთითა, რომ ბიზნესრეესტრის მონაცემებით, კომპანიის სტატუსი სანქცირებამდე უკვე გაუქმებული იყო.
„რადიო თავისუფლების” ინფორმაციით, კომპანიის ლიკვიდაციის პროცესი რეალურად 2026 წლის 30 მარტს დაიწყო, ხოლო რეგისტრაცია საბოლოოდ 30 ივლისს გაუქმდა, რადგან დოკუმენტების მიხედვით, კომპანიას არ გააჩნდა არანაირი მოძრავი, უძრავი თუ არამატერიალური ქონება, კრედიტორები და მოვალეები.
მმართველი პარტიის წევრებმა კი განაცხადეს, რომ რადგან კომპანია ოფიციალურ საბანკო სისტემაში არ იყო ჩართული, სახელმწიფო მას ფიზიკურად ვერ გააკონტროლებდა.
ეროვნულმა ბანკმა სპეციალურ განცხადებაში აღნიშნა:
„ხაზგასმით აღვნიშნავთ, რომ აშშ-ის სახაზინო დეპარტამენტის საგარეო აქტივების კონტროლის ოფისის (OFAC) მიერ დასანქცირებულ სუბიექტს – შპს „შელბითს” (LLC Shelbit) ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერად (VASP) რეგისტრაციის მოთხოვნით საქართველოს ეროვნული ბანკისთვის არ მოუმართავს და, შესაბამისად, ის არ წარმოადგენს სებ ის მიერ რეგულირებულ სუბიექტს”.
ოპონენტების შეფასებით, ასეთი არგუმენტაცია კრიტიკას ვერ უძლებს და, ფაქტობრივად, სახელმწიფოს უმოქმედობის აღიარებაა. ხელისუფლების ლოგიკით, ნებისმიერ საერთაშორისო ტერორისტულ ორგანიზაციას ან სანქცირებულ პირს შეუძლია საქართველოში დაარეგისტრიროს იურიდიული პირი (შპს), ატრიალოს მილიარდობით დოლარის „შავი კაპიტალი”, დააფინანსოს გლობალური დანაშაული და სახელმწიფო ამაზე პასუხისმგებლობას იმ მარტივი მიზეზით იხსნიდეს, რომ ამ კრიმინალებს ეროვნული ბანკისგან ლიცენზია არ აუღიათ. ეს განცხადებები ნათლად აჩვენებს, რომ ინსტიტუტები ორიენტირებული არიან არა დანაშაულის პრევენციასა და ქვეყნის უსაფრთხოების დაცვაზე, არამედ საკუთარი პოლიტიკური იმიჯის გადარჩენასა და ბიუროკრატიული თავის მართლების ფორმულების ძიებაზე.
აღნიშნულ შემთხვევას გამოეხმაურა აშშ-ის კონგრესმენი ჯო ვილსონი (Joe Wilson), რომელიც ცნობილია საქართველოს ხელისუფლების მიმართ მკაცრი და კრიტიკული პოზიციით.
„როგორც მოსალოდნელი იყო, ირანელი ტერორისტები იყენებენ ქართულ კომპანიებს სანქციებისგან თავის ასარიდებლად, ფულის გასათეთრებლად და ამერიკული ინტერესებისათვის ძირის გამოსათხრელად. „ქართული ოცნება” ხელს უწყობს ირანული ტერორისტული ქსელების უკანონო გაფართოებას, თუმცა იმავდროულად ამერიკისგან რაღაცებს მოითხოვს?” – დაწერა ვილსონმა სოციალურ ქსელ X-ში.
ვილსონის ეს განცხადება პირდაპირ მიუთითებს იმაზე, რომ ვაშინგტონში საქართველოს დღევანდელ მმართველობას აღიქვამენ როგორც ანტიამერიკული პროცესის მიზანმიმართულ ხელშემწყობს, რაც ამერიკა-საქართველოს შორის ისედაც უკიდურესად გართულებულ მდგომარეობას კიდევ აუარესებს.
ხელისუფლების ოპონენტებმა, დამოუკიდებელმა ეკონომისტებმა და ფინანსურმა ექსპერტებმა მომხდარი შეაფასეს როგორც მძიმე დარტყმა საქართველოს ეროვნული უსაფრთხოებისა და ეკონომიკური სტაბილურობისთვის. ოპოზიციურ სპექტრში აღნიშნავენ, რომ მმართველი გუნდის მიერ გატარებულმა იზოლაციონისტურმა პოლიტიკამ და დასავლეთთან ღია კონფრონტაციამ ქვეყანა საერთაშორისო თანამეგობრობის თვალში საიმედო პარტნიორიდან ფულის გათეთრებისა და სანქციების გვერდის ავლის „შავ ხვრელად” აქცია.
ექსპერტების შეფასებით, ამ ტიპის სანქციების დაწესება იწვევს ქვეყნის რეპუტაციის ტოტალურ ნგრევას. როდესაც სახელმწიფოს სახელი უკავშირდება ისეთ ტერორისტულ აქტორებს, როგორიცაა ირანის რევოლუციის გუშაგთა კორპუსი, ქვეყანა ავტომატურად ხვდება მაღალი რისკის მქონე იურისდიქციების სიაში. ეს ნიშნავს, რომ დასავლური მსხვილი კაპიტალი და სერიოზული სტრატეგიული ინვესტორები სამომავლოდ საერთოდ უარს იტყვიან საქართველოში ინვესტირებასა და ბიზნესის წარმოებაზე, რაც ქვეყნის ეკონომიკას გრძელვადიან სტაგნაციაში ჩააგდებს.
ყველაზე საგანგაშო ამ პროცესში არის ის პირდაპირი და ირიბი ეფექტი, რომელსაც აღნიშნული სანქციები ქართულ საბანკო და საფინანსო სისტემაზე მოახდენს. მიუხედავად იმისა, რომ ადგილობრივი ბანკები ცდილობენ მკაცრად დაიცვან საერთაშორისო წესები, ქვეყნის საერთო იმიჯის გაუარესება პარტნიორ უცხოურ ბანკებს (საკორესპონდენტო ბანკებს აშშ-სა და ევროკავშირში) აიძულებს, საქართველოს მიმართ გაამკაცრონ მონიტორინგის პროცედურები (Enhanced Due Diligence).
ეს პრაქტიკაში ნიშნავს, რომ ნებისმიერი ლეგალური ქართული ბიზნესის მიერ საზღვარგარეთ განხორციელებული გადარიცხვა ან იქიდან მიღებული თანხა დაექვემდებარება ხანგრძლივ, ბიუროკრატიულ და დეტალურ შემოწმებას. პროცესები გაიწელება დროში, გაძვირდება ტრანზაქციების მომსახურება და ბევრი დასავლური ბანკი, რისკების თავიდან არიდების მიზნით, საერთოდ შეწყვეტს ქართულ ფინანსურ ინსტიტუტებთან თანამშრომლობას. საბოლოო ჯამში, დარტყმა მიადგება არა მხოლოდ მსხვილ ბიზნესს, არამედ რიგით მოქალაქეებსაც, რომლებიც უცხოეთიდან გზავნილებს ელოდებიან ან საერთაშორისო ვაჭრობაში არიან ჩართულნი.
„შელბითის” დასანქცირების ამბავი არ არის მხოლოდ ერთი კონკრეტული ფინანსური დანაშაულის ისტორია; ეს შემთხვევა კიდევ ერთხელ წარმოაჩენს, თუ სადამდე მიჰყავს ქვეყანა ინსტიტუციურ ნგრევას, სახელმწიფო უწყებების პოლიტიზებასა და დასავლელ პარტნიორებთან მიზანმიმართულ კონფრონტაციას. საქართველოს ხელისუფლების მიერ ბოლო წლებში გატარებული პოლიტიკა, რომელიც ხასიათდება დემოკრატიული უკუსვლით, ანტიდასავლური რიტორიკითა და ფინანსური გამჭვირვალობის სტანდარტების დასუსტებით, ქვეყანას მძიმე გეოპოლიტიკური და ეკონომიკური ვითარების წინაშე აყენებს.
მთავარი რისკი, რომელიც დღეს საქართველოს ემუქრება, არის ფინანსური და პოლიტიკური იზოლაცია. როდესაც ხელისუფლება საერთაშორისო პარტნიორების ობიექტურ კრიტიკასა და მინიშნებებს „სუვერენიტეტზე თავდასხმად” ან „გლობალური ომის პარტიის” შეთქმულებად ნათლავს, ხოლო რეალურ ფინანსურ დანაშაულებსა და ტერორიზმის დაფინანსების წყაროებზე თვალს ხუჭავს, ქვეყანა კარგავს დასავლეთის ნდობას. ეს ნდობა კი არის ერთადერთი ფარი, რომელიც საქართველოს იცავს როგორც ეკონომიკური კოლაფსისგან, ისე ოკუპანტი ქვეყნების მხრიდან მომავალი პირდაპირი გეოპოლიტიკური საფრთხეებისგან.
თუ მმართველმა გუნდმა სასწრაფოდ და რადიკალურად არ შეცვალა საკუთარი მიდგომა, არ განახორციელა ფინანსური ნაკადების მკაცრი და გამჭვირვალე მონიტორინგი და არ აღადგინა სრულფასოვანი პარტნიორობა დასავლურ საგამოძიებო სტრუქტურებთან, საქართველო საბოლოოდ დაკარგავს თავის ევროპულ პერსპექტივას. ქვეყანა რისკავს, ცივილიზებული სამყაროს ნაწილიდან გადაიქცეს გარიყულ, არასტაბილურ და კორუმპირებულ ზონად, რომელიც მხოლოდ ავტორიტარული და სანქცირებული რეჟიმებისთვის იქნება მიმზიდველი. დრო ქართული სახელმწიფოს წინააღმდეგ მუშაობს და ყოველი მორიგი საერთაშორისო სანქცია არის კიდევ ერთი ნაბიჯი ამ სახიფათო უფსკრულისკენ.
თემურ იობაშვილი