აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის წინასაარჩევნო დაპირება, რომელიც რესპუბლიკელების გამარჯვების შემთხვევაში ყველა სრულწლოვანი ამერიკელისთვის 5.000-დოლარიანი ჩეკების გადაცემას ითვალისწინებს, მიმდინარე პოლიტიკური და მაკროეკონომიკური განხილვების მთავარ თემად იქცა. ინიციატივა, რომელსაც მხარდამჭერები გრძელვადიან სტრატეგიულ ნაბიჯს უწოდებენ, ოპონენტების მხრიდან მწვავე კრიტიკის საგანია.
ბიზნესმენებისა და ამომრჩევლების წინაშე გამოსვლისას დონალდ ტრამპმა განმარტა, რომ „ამერიკული დივიდენდის“ იდეა პირდაპირ უკავშირდება აშშ-ის სუვერენული ფონდის (U.S. Sovereign Wealth Fund) შექმნას. გეგმის მიხედვით, ეს გიგანტური სახელმწიფო ფონდი დაფინანსდება არა ამერიკელი გადასახადის გადამხდელების სახსრებით, არამედ უცხოურ იმპორტზე დაწესებული მასშტაბური ტარიფებითა და ბაჟით, განსაკუთრებით ჩინური საქონლის დაბეგვრის გზით.
პროექტის ეკონომიკური მოდელი ეყრდნობა „ალასკის მუდმივი ფონდის“ (Alaska Permanent Fund) ათწლეულების განმავლობაში აპრობირებულ პრაქტიკას, რომელიც შტატის ბუნებრივი რესურსებიდან (ნავთობიდან) მიღებული მოგების ნაწილს ყოველწლიურად, დივიდენდის სახით, პირდაპირ რეგიონის მცხოვრებლებზე ანაწილებს.
ადმინისტრაციის ეკონომიკური გუნდის განმარტებით, კრიტიკოსების მხრიდან იმის მტკიცება, რომ აღნიშნული ინიციატივა მომენტალურად გაზრდის ქვეყნის ეროვნულ ვალს დაუყოვნებლივ 1.3 ტრილიონი დოლარით, მცდარი მაკროეკონომიკური დაშვებაა.
მექანიზმი არ ითვალისწინებს თანხების ბიუჯეტიდან მყისიერად, ახალი სესხების აღების გზით გაცემას. პროექტი ჩაფიქრებულია როგორც სამომავლო დივიდენდი. ეს ნიშნავს, რომ მოქალაქეებზე თანხების გაცემა დაიწყება მხოლოდ მას შემდეგ, რაც სუვერენული ფონდი უცხოური ტარიფებიდან და სახელმწიფო აქტივების ეფექტიანი მართვიდან რეალურად დააგროვებს და გამოიმუშავებს საჭირო კაპიტალს. შესაბამისად, დივიდენდის გაანგარიშება და გაცემა მიბმული იქნება ფონდის რეალურ შემოსავლებზე.
ტრამპის ეკონომიკური გუნდის წამყვანი ფიგურა, აშშ-ის სახაზინო დეპარტამენტის ხელმძღვანელი სკოტ ბესენტი (Scott Bessent) და კომერციის მდივანი ჰოვარდ ლატნიკი (Howard Lutnick) მიიჩნევენ, რომ ეს არის ინოვაციური მიდგომა, რომელიც ამერიკელი ხალხის მსყიდველუნარიანობას აამაღლებს.
„სუვერენული ფონდის შექმნა და მისი მეშვეობით ეროვნული დივიდენდის გაცემა ამერიკული კაპიტალიზმის ახალი ეტაპია. ჩვენ ვიყენებთ გლობალური ვაჭრობიდან მიღებულ ტარიფებს, რათა შევქმნათ სიმდიდრე უშუალოდ ამერიკელი ხალხისთვის. ეს არ არის საბიუჯეტო გაფლანგვა, ეს არის უცხოური კონკურენციის ხარჯზე ამერიკელი გადასახადის გადამხდელების ეკონომიკური გაძლიერება და მათი დაცვა შიდა ინფლაციისგან“, – აცხადებს სკოტ ბესენტი.
ადმინისტრაციის წარმომადგენელთა თქმით, ეს მოდელი საშუალებას მისცემს თეთრ სახლს, შეასრულოს სოციალური დაპირება ისე, რომ არ გაზარდოს 40-ტრილიონიანი სახელმწიფო ვალი და 1.8-ტრილიონიანი წლიური საბიუჯეტო დეფიციტი.
მოქმედი ადმინისტრაციის ოპოზიცია და ეკონომისტთა საკმაოდ ფართო წრე ტრამპის ამ დაპირებას სკეპტიკურად უყურებს და მას პოპულისტურს უწოდებს. ოპონენტების მთავარი არგუმენტები შემდეგ ფაქტორებს ეყრდნობა:
კრიტიკოსების მტკიცებით, მასშტაბურმა ტარიფებმა შესაძლოა მკვეთრად შეამციროს იმპორტის საერთო მოცულობა აშშ-ში, რის გამოც სუვერენული ფონდი ვერასდროს შეძლებს 260 მილიონი სრულწლოვანი ამერიკელისთვის საჭირო ტრილიონობით დოლარის გენერირებას.
ექსპერტები შიშობენ, რომ ბაზარზე ასეთი მოცულობის დამატებითი ნაღდი ფულის გაჩენა, იმპორტირებული საქონლის გაძვირებასთან კომბინაციაში, გამოიწვევს სამომხმარებლო ფასების ახალ ნახტომს, რაც მიღებულ 5 000 დოლარს მსყიდველუნარიანობას დაუკარგავს.
ასეა თუ ისე, დონალდ ტრამპის 5 000-დოლარიანი „ეროვნული დივიდენდის“ ინიციატივა წარმოადგენს არა ტრადიციულ საბიუჯეტო სოციალურ დახმარებას, არამედ გრძელვადიან მაკროეკონომიკურ პროექტს, რომელიც სუვერენული ფონდის სამომავლო მოგებაზეა დაფუძნებული. გეგმის წარმატება მთლიანად დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად ეფექტიანი აღმოჩნდება სატარიფო პოლიტიკა საჭირო კაპიტალის დასაგროვებლად, ისე, რომ ბაზარზე ფასების მზარდი ინფლაციური კრიზისი არ გამოიწვიოს.