აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ხელი მოაწერა კონგრესის მიერ დამტკიცებულ ისტორიულ დოკუმენტს – „ლინდსი ო. გრემის სახელობის რუსეთისა და ირანის სანქცირების 2026 წლის აქტს“ (H.R. 5334). კანონი, რომელიც კრემლის სამხედრო მანქანის ფინანსურ ბლოკადასა და ვაშინგტონისთვის ახალი ეკონომიკური ბერკეტების მინიჭებას ისახავს მიზნად, მყისიერად შევიდა ძალაში.
კანონპროექტის შექმნის იდეა თითქმის წელიწადნახევრის წინ გაჩნდა. მისი მთავარი სულისჩამდგმელი რესპუბლიკელი სენატორი ლინდსი გრემი იყო, თუმცა დოკუმენტი თავიდანვე ჩაფიქრებული იყო როგორც ორპარტიული ინიციატივა. გრემთან ერთად, პროექტის ტექსტისა და საწყისი მაკროეკონომიკური მოდელის მომზადებაში აქტიურად მონაწილეობდა დემოკრატი სენატორი რიჩარდ ბლუმენტალი. მათ მიზნად დაისახეს ისეთი მექანიზმის შექმნა, რომელიც რუსეთს შეუზღუდავდა ნავთობდოლარებზე წვდომას, რაც უკრაინის წინააღმდეგ ომის მთავარი მამოძრავებელი ძალაა.
კანონპროექტის ძირითადი სამუშაო ვერსია, რომელსაც თავდაპირველად „რუსეთის სანქცირების აქტი“ ერქვა, საბოლოოდ 2026 წლის გაზაფხულზე ჩამოყალიბდა. საკანონმდებლო ორგანოში ოფიციალური განხილვებისა და საკომიტეტო მოსმენების დაწყება ზაფხულის დასაწყისს დაემთხვა, სადაც ავტორები ცდილობდნენ როგორც კონსერვატორი რესპუბლიკელების, ისე ლიბერალი დემოკრატების ინტერესების დაბალანსებას.
2026 წლის ივლისის დასაწყისში სენატორი გრემი ოფიციალური ვიზიტით კიევში იმყოფებოდა, სადაც უკრაინის პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის შეხვდა და სწორედ ამ კანონის ამოქმედებით კრემლზე ეკონომიკური წნეხის გაძლიერებას დაჰპირდა. კიევიდან ვაშინგტონში დაბრუნებიდან სულ რამდენიმე დღეში, 2026 წლის 11 ივლისს, 71 წლის სენატორი მოულოდნელად გარდაიცვალა.
მისი გარდაცვალების მომენტში, როგორც ამერიკელმა, ისე საერთაშორისო ლიდერებმა გააკეთეს განცხადებები, რომ გრემის დაწყებული საქმე ბოლომდე უნდა მიყვანილიყო, ხოლო აღნიშნული კანონპროექტი მის უმთავრეს პოლიტიკურ მემკვიდრეობად შეფასდა.
გრემის გარდაცვალების შემდეგ პროექტზე მუშაობა არ შეჩერებულა. სენატში ლიდერობა მისმა თანაავტორმა, რიჩარდ ბლუმენტალმა და საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტის წევრებმა ითავეს. წარმომადგენელთა პალატაში კი პროცესს სათავეში ჩაუდგნენ კონგრესმენები – რესპუბლიკელი მაიკლ მაკკოლი (Michael McCaul) და დემოკრატი სტენი ჰოიერი (Steny Hoyer).
სწორედ ამ ეტაპზე, რუსეთის გარდა, კანონპროექტში ირანის წინააღმდეგ სანქციების ვადის 5 წლით გაგრძელებაც ჩაიწერა. ეს იყო კონგრესის თავდაცვისა და უსაფრთხოების კომიტეტების წევრთა ერთობლივი დამსახურება, რადგან დეკემბერში ირანის სანქციების ძველ აქტს ვადა გასდიოდა, თეირანის მიერ მოსკოვისთვის სამხედრო დრონებისა და რაკეტების მიწოდებამ კი ორივე ქვეყნის ერთ საკანონმდებლო ჩარჩოში მოქცევის აუცილებლობა გააჩინა.
უშუალოდ კენჭისყრებზე პირველი დიდი გამარჯვება სენატში შედგა, სადაც 2026 წლის 7 აგვისტოს კანონპროექტს ხმათა უმრავლესობით – 86 მომხრე 11-ის წინააღმდეგ დაუჭირეს მხარი. სენატში მხარდაჭერა თითქმის თანაბრად გადანაწილდა ორივე პარტიას შორის. თუმცა, როდესაც დოკუმენტი წარმომადგენელთა პალატაში გადავიდა, დემოკრატების ნაწილმა წინააღმდეგობა გამოხატა იმ მუხლის გამო, რომელიც პრეზიდენტს სატარიფო პოლიტიკაში მეტ ძალაუფლებას ანიჭებდა.
საბოლოო კენჭისყრა წარმომადგენელთა პალატაში 16 სექტემბერს გაიმართა და კანონპროექტი 262 ხმით 159-ის წინააღმდეგ დაამტკიცეს. კანონპროექტს მხარი დაუჭირა 204-მა რესპუბლიკელმა და 58-მა დემოკრატმა, ხოლო მის წინააღმდეგ ხმა მისცა 152-მა დემოკრატმა, 7-მა რესპუბლიკელმა და 1-მა დამოუკიდებელმა კონგრესმენმა. მიუხედავად იმისა, რომ დემოკრატიული პარტიის ხელმძღვანელობამ თავის წევრებს კანონის წინააღმდეგ ხმის მიცემისკენ მოუწოდა (პრეზიდენტ ტრამპისთვის ფართო სავაჭრო უფლებების გადაცემის შიშით), 58-მა დემოკრატმა კონგრესმენმა პარტიულ დირექტივას გვერდი აუარა და მხარი დაუჭირა პროექტს. მათ საჯაროდ განაცხადეს, რომ ეროვნული უსაფრთხოებისა და უკრაინის მხარდაჭერის საკითხში ისინი „პარტიულ კუთვნილებაზე მაღლა დადგნენ“.
კენჭისყრამდე მედიაში ვრცელდებოდა სკეპტიკური მოსაზრებები, თითქოს დონალდ ტრამპი ვეტოს დაადებდა ან ხელს არ მოაწერდა კანონს, რათა ჩინეთთან და ინდოეთთან ურთიერთობები არ გაემწვავებინა. თუმცა, ტრამპმა პარასკევს, 18 სექტემბერს, დოკუმენტს ხელი მოაწერა.
ოპონენტები ახლა ავრცელებენ ვარაუდს, რომ „ეს კანონი რუსეთს ვერაფერს დაუშავებს“, თუმცა ეკონომიკური რეალობა სულ სხვაგვარია. კანონი უკვე ძალაშია და რუსეთისთვის მას კატასტროფული ზიანის მიყენება შეუძლია. კანონი აშშ-ის ადმინისტრაციას აძლევს უფლებას, დააწესოს 100%-იანი ტარიფები ნებისმიერ ქვეყანაზე, რომელიც შედის რუსული ნავთობისა და გაზის ტოპ-5 მყიდველში (პირველ რიგში ჩინეთსა და ინდოეთზე). ეს აიძულებს პეკინსა და დელის, მკვეთრად შეამცირონ რუსული ენერგორესურსების შესყიდვა, რათა ამერიკულ ბაზარზე წვდომა არ დაკარგონ.
სანქციები სისხლისსამართლებრივ დევნასა და აქტივების გაყინვას ითვალისწინებს ყველა იმ საერთაშორისო კომპანიისა და ბანკისთვის, რომლებიც რუსეთს ეხმარებიან ნავთობის ფარულად გადაზიდვასა და ფასის ზედა ზღვრის გვერდის ავლით გაყიდვაში.
შესაბამისად, კანონი წარმოადგენს რეალურ ეკონომიკურ ბლოკადას, რომელიც კრემლს ომის დაფინანსების მთავარ წყაროს – ნავთობდოლარების შემოდინებას გადაუკეტავს.
უშუალოდ ახლად დამტკიცებულ კანონში გაწერილი სავალდებულო ვადებიდან გამომდინარე, კანონის რეალური, ხელშესახები ამოქმედება 2026 წლის ნოემბრიდან დეკემბრამდე პერიოდშია მოსალოდნელი. სწორედ ამ დროს ამოიწურება აღმასრულებელი ხელისუფლებისთვის მიცემული 60 და 90-დღიანი პერიოდი, რის შემდეგაც სკეპტიკოსების არგუმენტები საბოლოოდ გაბათილდება, როდესაც აშშ-ის ხაზინა პირველ ოფიციალურ დარტყმას მიაყენებს ჩინურ და ინდოურ ბანკებს.
მიუხედავად იმისა, რომ პრეზიდენტის ხელმოწერის შემდეგ კანონი იურიდიულად უკვე ძალაშია, ბიუროკრატიული და ეკონომიკური მექანიზმების ასამუშავებლად საჭიროა გარკვეული დრო.
პირველი 60 დღე (ნოემბრის შუა რიცხვებამდე) – მოსამზადებელი ეტაპი:
კანონის მიხედვით, აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტს, ხაზინას (Treasury) და სადაზვერვო უწყებებს ეძლევათ ზუსტად 60 დღე, რათა შეადგინონ და კონგრესს წარუდგინონ იმ უცხოური კომპანიების, ბანკებისა და გემების (ჩრდილოვანი ფლოტის) ოფიციალური „შავი სია“, რომლებიც ამ წუთებშიც არღვევენ სანქციებს და ყიდულობენ რუსულ ნავთობს.
60-დან 90 დღემდე (დეკემბრის შუა რიცხვებამდე) – პირველი სანქციები:
სიის მომზადებისთანავე, პრეზიდენტ ტრამპს ეძლევა უფლება, აამოქმედოს პირველი მკაცრი სატარიფო სანქციები და დაბლოკოს ჩინური და ინდოური შუამავალი კომპანიების ანგარიშები. სწორედ დეკემბერში გამოჩნდება პირველი რეალური შედეგები. ტექნიკურად, ამ დროისთვის არის მოსალოდნელი, რომ ჩინური და ინდოეთის მსხვილი ბანკები ოფიციალურად უარს იტყვიან რუსული ნავთობის ტრანზაქციების გატარებაზე.
ამერიკული ორგანიზაცია „რაზომის“ (Razom) წამყვანი მრჩევლის, მიკოლა მურსკისა და Atlantic Council-ის ანალიტიკოსების შეფასებით, არცერთი გლობალური ბანკი (მაგალითად, ინდოეთის State Bank of India ან ჩინეთის ICBC) არ გარისკავს ამერიკული ფინანსური სისტემიდან გარიცხვას ან 100%-იან ტარიფებში მოყოლას რუსული იაფი ნავთობის გამო.
მურსკის თქმით, ამ კანონის ამოქმედების შემდეგ, უცხოურ გიგანტებს მოუწევთ მკაფიო არჩევანის გაკეთება: „ან იაფი წვდომა ამერიკულ ბაზარზე, ან სისხლიანი რუსული ნავთობი“. შესაბამისად, როგორც კი პეკინი და დელი პრეზიდენტ ტრამპისგან ოფიციალურ ულტიმატუმს მიიღებენ, წესით, ისინი იძულებულნი გახდებიან მკვეთრად შეამცირონ რუსეთიდან იმპორტი.