კითხვა: ქართულმა კომპანიამ, რომელიც ახორციელებს სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობას, შეიძინა მზის სისტემის პანელები. შედეგად, კომპანია არ მოიხმარს გარე მომწოდებლებისგან შეძენილ ელექტროენერგიას და ელექტროენერგიის საჭიროებას იკმაყოფილებს დამოუკიდებლად – საკუთარი წყაროდან. გარდა ამისა, შესაძლოა წარმოიქმნას შემთხვევა, როდესაც კომპანია დააგენერირებს ელექტროენერგიას ჭარბად, რაც გადააჭარბებს მისი საქმიანობისთვის საჭირო მოცულობას. გთხოვთ, განმარტოთ:
1) როგორ ხდება ჭარბი ელექტროენერგიის საგადასახადო დაბეგვრა, იმ შემთხვევაში, თუ კომპანია მას გადასცემს/მიჰყიდის გარე პირებს (მაგალითად, ელექტროენერგიის გადამცემ სისტემაში ჩართვის ან სხვა ფორმით რეალიზაციის გზით)?
2) რა ბუღალტრული აღრიცხვის წესები უნდა იქნეს გამოყენებული ელექტროენერგიის შიდა მოხმარებისთვის (შესაბამისად, როდესაც იგი არ იქმნება რეალიზაციისთვის)?
3) ელექტროენერგიის რეალიზაციის შემთხვევაში, არსებობს თუ არა რამე რეგისტრაციის, საგადასახადო დოკუმენტაციის წარდგენის ან რაიმე სხვა კონკრეტული სავალდებულო პროცედურა საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, რომელიც უნდა გაითვალისწინოს კომპანიამ ჭარბი ელექტროენერგიის წარმოშობისა და/ან შესაძლო გადაცემის/გაყიდვის შემთხვევაში?

პასუხი: 1) თუ ელექტროენერგიის მწარმოებელი აპირებს ჭარბი ელექტროენერგიის სხვა ელექტროენერგეტიკული საწარმოსთვის ან მომხმარებლისთვის მიყიდვას, ის ექცევა „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს 2019 წლის 20 დეკემბრის კანონის რეგულირების ქვეშ. რაც შეეხება დაბეგვრას, სსკ 172-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, „4. დღგ-ისგან ჩათვლის უფლებით, ასევე გათავისუფლებულია:…
ჩ) ელექტროენერგიისა და გარანტირებული სიმძლავრის მიწოდება, გარდა ელექტროენერგიის „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული იმ მომხმარებლისთვის მიწოდებისა, რომელიც ელექტროენერგიას ყიდულობს საკუთარი მოხმარებისთვის“.
„ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის ჰ(13) პუნქტის მიხედვით, საბოლოო მომხმარებელი არის „მომხმარებელი, რომელიც ელექტროენერგიას ან/და ბუნებრივ გაზს საკუთარი მოხმარებისთვის ყიდულობს, ავტოგაზგასამართი სადგური, ელექტროტრანსპორტის დამტენი პუნქტი/სადგური“.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, თუ ეს საქართველოს კომპანია ჭარბ ელექტროენერგიას გაყიდის არასაბოლოო მომხმარებელზე (ელექტროენერგიის გამანაწილებელ საწარმოზე), ეს გაყიდვა გათავისუფლებულია დღგ-ისგან ჩათვლის უფლებით, ხოლო თუ გაყიდვა ხდება საბოლოო მომხმარებელზე, ეს დაიბეგრება დღგ-ით.
2) სსკ 160-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახად:
„2. ელექტროენერგია, გაზი, წყალი, თბოენერგია, გაგრილების ენერგია და სხვა მსგავსი ქონება განიხილება მატერიალურ ქონებად“.
დამკვიდრებული პრაქტიკით, იგივე მიდგომაა საერთაშორისო სტანდარტების მიხედვით ბუღალტრულ აღრიცხვაშიც.
შესაბამისად, იმისდა მიხედვით, თუ რომელი სტანდარტით წარმართავს ბუღალტრულ აღრიცხვას ეს კომპანია, მან უნდა ისარგებლოს ბასს 2-ით „მარაგები“, ან მსს ფასს-ის მე-13 განყოფილებით, ან მეოთხე კატეგორიის საწარმოების ფინანსური ანგარიშგების სტანდარტის მე-6 განყოფილებით. წარმოებული ელექტროენერგია მან უნდა აღრიცხოს როგორც საკუთარი წარმოების მზა პროდუქცია, რომლის ნაწილი იყიდება, ხოლო ნაწილს მოიხმარს (ხარჯავს) საკუთარი მიზნებისათვის.
3) ელექტროენერგიის მწარმოებელმა, რომელიც აპირებს ჭარბი ელექტროენერგიის მიყიდვას სხვა ელექტროენერგეტიკული საწარმოსთვის ან მომხმარებლისთვის, უნდა იხელმძღვანელოს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს 2019 წლის 20 დეკემბრის კანონის დებულებებით, ასევე საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიერ დადგენილი რეგულაციებით, რადგან ის დააკმაყოფილებს აღნიშნულ კანონის მე-3 მუხლში მოცემულ ელექტროენერგეტიკული საწარმოს განსაზღვრებას:
„ჰ8) ელექტროენერგეტიკული საწარმო – ფიზიკური პირი ან იურიდიული პირი (გარდა საბოლოო მომხმარებლისა), რომელიც ახორციელებს ელექტროენერგიის წარმოების, გადაცემის, განაწილებისა და მიწოდების საქმიანობებიდან ერთ-ერთს მაინც ან/და არის ელექტროენერგიის გადამცემი ქსელის ან/და ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის მესაკუთრე ან/და ელექტროენერგიის დახურული გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორი, ვაჭრობს ელექტროენერგიით ან ახორციელებს ელექტროენერგიის ბაზრის ოპერირებას ან ელექტროენერგიის ორმხრივი ხელშეკრულებების პლატფორმის ადმინისტრირებას და პასუხისმგებელია აღნიშნულ საქმიანობებთან დაკავშირებული კომერციული, ტექნიკური ან/და მოვლა-პატრონობის ფუნქციების შესრულებისთვის“.
ამასთან, მცირე და მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურებით ელექტროენერგიის წარმოება ლიცენზირებას არ საჭიროებს.
აღნიშნული კანონის მე-11 მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, „4. მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგური ან ენერგეტიკული საწარმო, რომელიც ახორციელებს ელექტროენერგიის ან ბუნებრივი გაზის მიწოდების, ელექტროენერგიით ან ბუნებრივი გაზით ვაჭრობის ან ორმხრივი ხელშეკრულებების პლატფორმის ადმინისტრირების საქმიანობას, რომელიც ლიცენზიას არ საჭიროებს, ან რომელიც აპირებს აღნიშნული საქმიანობის განხორციელებას, ვალდებულია განაცხადოს ამის თაობაზე ამ კანონის 102-ე მუხლის შესაბამისად“.
ეს 102-ე მუხლი კი, დასახელებით „შეტყობინება მიწოდებისა და სხვა საქმიანობის შესახებ, რომელთა ავტორიზაცია არ მოითხოვს ლიცენზიის გაცემას“, ადგენს:
„1. მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგური ან ენერგეტიკული საწარმო, რომელიც ახორციელებს მიწოდების, ვაჭრობის ან ორმხრივი ხელშეკრულებების პლატფორმის ადმინისტრირების საქმიანობას ან რომელსაც სურს აღნიშნული საქმიანობის განხორციელება, ამის შესახებ ამ კანონის მოთხოვნათა დაცვით, კომისიის მიერ დამტკიცებული ფორმით ატყობინებს კომისიას.

2. ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში ენერგეტიკული საწარმო კომისიას წერილობით შეტყობინებას წარუდგენს შესაბამისი საქმიანობის დაწყებიდან არაუგვიანეს 5 სამუშაო დღისა. საქმიანობის დაწყება გულისხმობს ელექტროენერგიის გამომუშავებას (გარდა ამ კანონის 36-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევისა), მომხმარებლისთვის ელექტროენერგიის ან ბუნებრივი გაზის მიწოდებას მასთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, ორგანიზებულ ბაზარზე ელექტროენერგიით ან ბუნებრივი გაზით ვაჭრობის დაწყებას ან ორმხრივი ხელშეკრულებების პლატფორმის ადმინისტრირებას. კომისიისთვის წარდგენილ წერილობით შეტყობინებას უნდა დაერთოს დამატებითი ინფორმაცია, მათ შორის, ენერგეტიკული საწარმოს შემთხვევაში – მისი სარეგისტრაციო მონაცემები, იურიდიული და ფაქტობრივი მისამართები, ხოლო მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურის შემთხვევაში – აგრეთვე უფლებამოსილი ორგანოს მიერ გაცემული, ობიექტის ექსპლუატაციაში მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტი და სხვა საკონტაქტო ინფორმაცია, ამასთანავე, ინფორმაცია განხორციელებული ან დაგეგმილი გამომუშავების, მიწოდებისა და ვაჭრობის საქმიანობების შესახებ, ამ საქმიანობების სავარაუდო წლიური ბრუნვა და კომისიის შესაბამისი სამართლებრივი აქტით გათვალისწინებული სხვა მონაცემები და დოკუმენტები.
3. ამ მუხლით გათვალისწინებული საქმიანობის შესახებ კომისიისთვის წარდგენილი შეტყობინება საინფორმაციო ხასიათისაა. კომისიას უფლება არ აქვს, რომელიმე ენერგეტიკულ საწარმოს აუკრძალოს ამ მუხლით გათვალისწინებული საქმიანობის განხორციელება. ეს პუნქტი არ ვრცელდება მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურზე, რომელზედაც გაცემული არ არის ობიექტის ექსპლუატაციაში მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტი.
4. ამ მუხლის მე-3 პუნქტი არ ზღუდავს კომისიის უფლებამოსილებას, განახორციელოს ენერგეტიკული საწარმოს საქმიანობის ზედამხედველობა, მიმართოს კომპეტენტურ სახელმწიფო უწყებებს, თუ არსებობს ეჭვი ელექტროენერგიის მიმწოდებლის, ბუნებრივი გაზის მიმწოდებლის, ტრეიდერის ან/და ორმხრივი ხელშეკრულებების პლატფორმის ადმინისტრატორის საქმიანობის საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნებთან შესაბამისობის შესახებ, ან/და საჭიროების შემთხვევაში ენერგეტიკულ საწარმოს ამ კანონის 153-ე მუხლის შესაბამისად დააკისროს ჯარიმა.
5. თუ ენერგეტიკული საწარმო წყვეტს ან აპირებს, რომ შეწყვიტოს საქმიანობა, იგი აღნიშნულის შესახებ წერილობით ატყობინებს კომისიას კომისიის მიერ დამტკიცებული სამართლებრივი აქტის შესაბამისად საქმიანობის შეწყვეტიდან არაუგვიანეს 5 სამუშაო დღისა.
6. კომისია აწარმოებს საქართველოში საქმიანობის განმახორციელებელი მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურების, ელექტროენერგიის მიმწოდებლების, ბუნებრივი გაზის მიმწოდებლების, ტრეიდერებისა და ორმხრივი ხელშეკრულებების პლატფორმის ადმინისტრატორების რეესტრს, რომელიც საკონტაქტო ინფორმაციასთან ერთად კომისიის ვებგვერდზე ქვეყნდება“.
   საყურადღებოა ასევე 103-ე მუხლი „მიწოდების წესები“:
   „1. მიმწოდებლისა და საბოლოო მომხმარებლის უფლება-მოვალეობები განისაზღვრება მიწოდების ხელშეკრულებით.
7. მიწოდების ხელშეკრულების დადებასა და მის შინაარსთან დაკავშირებულ დამატებით საკითხებს აწესრიგებს კომისია ამ კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად დამტკიცებული მიწოდების წესებით, რომელთა დაცვაც სავალდებულოა ყველა მიმწოდებლისთვის. მიწოდების წესები მტკიცდება როგორც ელექტროენერგიის, ისე ბუნებრივი გაზის სექტორისთვის“.