გიორგი ამზაშვილი – დაიბადა 1967 წლის 26 ოქტომბერს ქ. თელავში.
განათლება
1992 წელი – თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ფიზიკის ფაკულტეტი;
1993 წელი – თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიზნესის სკოლა, საერთაშორისო ვაჭრობა, ეკონომისტის კვალიფიკაცია;
2004 წელი – ტულეინის უნივერსიტეტი (ნიუ-ორლეანი, აშშ), ფრიმენის ბიზნესის სკოლის აღმასრულებელი ბიზნესის ადმინისტრაციის მაგისტრი (Executive MBA).
სამუშაო გამოცდილება
02/2017-03/2025 წლები – კაპიტალის ბაზრების მრჩეველი, Deloitte Consulting, LLP;
04/2018-10/2022 წლები – მენეჯმენტის მრჩეველი, შპს „ლუდსახარში არგო“;
09/2010 – 02/2017 წლები – დირექტორი, ბიზნესის განვითარება, შპს „გლობალ სტრიმი“, Globalstrim.com;
07/2010 – 09/2011 წლები – მენეჯმენტის მრჩეველი, კომპანიები: „ბერტა“, „ბათოილი“, „ბიოპოლუს ფარმაცევტიკალსი“;
01/2009 – 02/2010 წლები – დამფუძნებელი, აღმასრულებელი დირექტორი, RPA Caucasus, LLC, Investment Banking, Income-Producing Real Estate (ამჟამად – REA Caucasus);
01/2006 – 12/2008 წლები – აღმასრულებელი დირექტორი მრჩეველი, „სახალხო ბანკი“ (ამჟამად – „ლიბერთი ბანკი“);
03/2001 – 12/2006 წლები – შერწყმისა და შესყიდვის მრჩეველი, Sunbelt Business Advisors, USA;
09/1998 – 02/2001 წლები – უფროსი მრჩეველი, Barents Group/KPMG Consulting;
08/1997 – 09/1998 წლები – ფულის ბაზრის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი, „თბილკრედიტბანკი“;
01/1996 – 08/1997 წლები – ფილიალის დირექტორი, „თბილკრედიტბანკი“;
05/1993 – 01/1996 წლები – ფულის ბაზრის მენეჯერი, სამრეწველო და სავაჭრო ბანკი (რუსეთი).

– ბატონო გიორგი, მადლობას გიხდით ინტერვიუზე დათანხმებისთვის. სანამ პროფესიულ კითხვებზე გადავალთ და ფაქტობრივად უფუნქციო საფონდო ბირჟის სამომავლოდ გააქტიურებაში თქვენს როლზე ვისაუბრებთ, გვიამბეთ თქვენ შესახებ. როგორ მოხვდით ფინანსურ სამყაროში, როგორი იყო თქვენი განვლილი გზა საფონდო ბირჟის დირექტორობამდე?

– დავიბადე თელავში. პირველი საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ფიზიკის ფაკულტეტზე ჩავაბარე. ეს ის პერიოდია, 1992 წელი, როდესაც ქვეყანაში მძიმე მდგომარეობა შეიქმნა, ფიზიკის დრო აღარ იყო. ფინანსები ყოველთვის მაინტერესებდა, შესაძლებლობა გამოჩნდა და მოსკოვში წავედი.

დავიწყე მუშაობა რუსეთის სამრეწველო-სავაჭრო ბანკში, ფასიანი ქაღალდების დეპარტამენტში. მომანდეს სახაზინო ვალდებულებების მართვის მიმართულება. იმ პერიოდში რუსეთში ახლად იწყებოდა მოკლევადიანი სახაზინო ვალდებულებების გამოშვება. 1997 წლამდე ამ დეპარტამენტში ვმუშაობდი და საქმიანობა დეპარტამენტის დირექტორის პოზიციით დავასრულე. საჭირო იყო სიღრმისეული ანალიტიკა და შევქმენით ანალიზური პროგრამა, რომელიც გარკვეული დროის მონაკვეთში სახაზინო ვალდებულებების ფასის ქცევას პროგნოზირებდა.

პირადი მიზეზების გამო, 1997 წელს, საქართველოში დავბრუნდი და მუშაობა „თბილკრედიტბანკში“ დავიწყე, სადაც დილინგის ფუნქციის ჩამოყალიბებაზე ვმუშაობდით. მალევე გადავედი USAID-ის პროგრამაში – კაპიტალის ბაზრის განვითარების პროექტში. ამ პროგრამის ფარგლებში ჩართული ვიყავი ჯგუფში, რომელიც ბირჟისა და ცენტრალური დეპოზიტარის შექმნაზე მუშაობდა. ჩემი პასუხისმგებლობა ცენტრალური დეპოზიტარის მიმართულება იყო.

2001 წელს ამერიკაში წავედი, სადაც ვმუშაობდი საშუალო ბაზარზე ორიენტირებულ საინვესტიციო ბანკში – Sunbelt-ში. იქ ვიყავი შერწყმისა და შესყიდვების (M&A) ჯგუფში. ჩემი სფერო იყო ე.წ. საშუალო ბაზარი – ამერიკული გაგებით ეს არის არასაჯარო კომპანიები, რომელთა წლიური ბრუნვა მინიმუმ 50 მილიონ დოლარს შეადგენს და არ აქვთ გამოშვებული ფასიანი ქაღალდები. ამ კომპანიებისთვის სტრატეგიული დაგეგმვა და მართვა მებარა.

ამ პერიოდში დამიკავშირდა მეგობარი და მითხრა, რომ „სახალხო ბანკს“ საერთაშორისო ფინანსური რესურსის მოზიდვა სჭირდებოდა. დავაორგანიზე ე.წ. სინდიცირებული სესხი ლონდონში, სადაც სამი ბრიტანული ფონდი იყო ჩართული. სესხის მოცულობა 25 მილიონი დოლარი იყო და გარიგება 2008 წლის 7 აგვისტოს დასრულდა – რუსეთ-საქართველოს ომამდე ერთი დღით ადრე. ომი რომ მანამდე დაწყებულიყო, დიდი ალბათობით, გარიგება ჩაიშლებოდა.

ამის შემდეგ ჩამოვედი საქართველოში და დავაფუძნე საკუთარი კომპანია, რომელიც შემოსავლიან უძრავ ქონებაში ინვესტიციებზე მუშაობდა. მოგვიანებით საქმიანობა ტექნოლოგიების სფეროში გავაგრძელე – ერთ-ერთი ასეთი კომპანია იყო GreenNet, ე.წ. payment integration company ( (გადახდის სისტემების ინტეგრაციის კომპანია), რომელიც შევქმენით და ავამუშავეთ. სხვათა შორის, ამ მიმართულებით ერთადერთი ვიყავით და საერთაშორისო ბაზრებზეც ვმუშაობდით.

შემდეგ დავიწყე მუშაობა Deloitte Consulting-ში – Deloitteის ოჯახის წევრ კომპანიაში, რომელიც მსხვილი პროექტების მართვაზეა ორიენტირებული და ძირითადად, მთავრობებს უწევს კონსულტაციას. ამ შემთხვევაში კომპანია მართავდა USAID-ის პროგრამას Government for Growth (მთავრობა ეკონომიკური ზრდისთვის), რომელიც მოგვიანებით ეკონომიკური მართვის პროგრამაში გადაიზარდა. აქ ვმუშაობდი 2025 წლის ზაფხულამდე. გარკვეული მოვლენების განვითარების შედეგად, პროგრამა შეწყდა. მიუხედავად ამისა, ბევრი მნიშვნელოვანი შედეგი გვქონდა. მათ შორის იყო საინვესტიციო ფონდების შესახებ კანონის ინიცირება და სამუშაო ჯგუფის კოორდინაცია, რომელიც წარმატებით იქნა მიღებული. შედეგად შეიქმნა დაახლოებით 20 საინვესტიციო ფონდი და 12 აქტივების მართვის კომპანია, რომლებიც დღესაც ფუნქციონირებენ.
ასევე შევიმუშავეთ მნიშვნელოვანი კანონპროექტი ეროვნულ ბანკთან, ეკონომიკის სამინისტროსა და ბაზრის მონაწილეებთან ერთად – ფასიან ქაღალდებად გარდაქმნის (სეკიურიტიზაციის) კანონი. მისი პოპულარიზაცია და დანერგვა ვერ მოვასწარით, რადგან ეს საკმაოდ რთული, სტრუქტურული ფინანსირების მექანიზმია და შესაბამის განათლებას საჭიროებს, თუმცა პერსპექტიული კანონია და დარწმუნებული ვარ მალე ამუშავდება.

ინიციირება გავუკეთეთ უძრავი ქონების საინვესტიციო ტრასტების (REITs) რეგულაციებსაც. ეროვნულ ბანკთან და ეკონომიკის სამინისტროსთან ერთად შევიმუშავეთ მთავარი მარეგულირებელი პრინციპების კონცეფცია. ჩვენი ინფორმაციით, შესაბამისი კანონპროექტის ინიციირება მიმდინარე გაზაფხულზე იგეგმება. REIT-ები ბირჟისთვის მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია და ხელს შეუწყობს როგორც ბაზრის, ისე დამგროვებლების განვითარებას – ეს არის უსაფრთხო, უძრავი ქონებით უზრუნველყოფილი და საგადასახადო შეღავათებით გამორჩეული ინსტრუმენტი.

ამის შემდეგ შემომთავაზეს მუშაობა საქართველოს საფონდო ბირჟაზე და ამჟამად საქმიანობას აქ ვაგრძელებ.

– წლების განმავლობაში ბირჟა, ფაქტობრივად, ერთ ადგილზეა გაყინული, არადა მთავრობაში საქართველოს რეგიონულ ფინანსურ ჰაბადაც კი მოიაზრებდნენ. რა არის მიზეზი იმისა, რომ ბირჟა ვერ მუშაობს?

– ბირჟა არის ინფრასტრუქტურა, სავაჭრო პლატფორმა. ბირჟა ვერ ქმნის ბაზარს – ის ბაზარს მხოლოდ უნდა ემსახურებოდეს ისე, რომ უზრუნველყოს ლიკვიდურობა და ბაზრის მონაწილეებს ტექნიკურად გამართული, კომფორტული გარემო მისცეს.

ბირჟის ეფექტიანი მუშაობისთვის საჭიროა მთლიანი ეკოსისტემის გამართული ფუნქციონირება. აუცილებელია ისეთი ინსტრუმენტები, რომლებიც ინვესტორისთვის საინტერესო იქნება. მეორე მხრივ, საჭიროა ინვესტორები, რომლებიც ამ ინსტრუმენტებით ვაჭრობისთვის მზად იქნებიან – მოთხოვნა და მიწოდება. ორივე მხარეს დიდი ხარვეზებია.

საინვესტიციო ფონდების შესახებ კანონით შესაძლებელი გახდა ინსტიტუციური ინვესტორების შექმნა, ეს არის საინვესტიციო ფონდები. ინსტიტუციური ინვესტორის არსებობა აუცილებელია, რადგან ის არის წამყვანი ყიდვის მხარეს. პირველადი განთავსებისას ფასიანი ქაღალდები სწორედ ინსტიტუციურ ინვესტორებთან იყიდება. თუ კომპანია უბრალოდ გამოუშვებს ფასიან ქაღალდებს და ბირჟაზე განათავსებს, საცალო ინვესტორი ავტომატურად არ დაიწყებს ყიდვას. ყოველთვის საჭიროა ლიდერი – ის, ვისაც აქვს ანალიზის და ინფორმირებული გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობა.

როდესაც მსხვილი საინვესტიციო ინსტიტუტი იღებს გადაწყვეტილებას კონკრეტული აქტივის შეძენაზე, საცალო ინვესტორიც მიჰყვება მას, რადგან ენდობა. ამ ეკოსისტემაში ინსტიტუციური ინვესტორი აუცილებელი რგოლია.

მეორე მხრივ, იმისთვის, რომ ბაზარი დივერსიფიცირებული და ლიკვიდური იყოს, ინსტიტუციურ ინვესტორებთან ერთად აუცილებელია საცალო ინვესტორების მონაწილეობაც. საცალო ინვესტორები არიან ისინი, ვისაც შემოსავლიდან დაგროვების შესაძლებლობა აქვს. მათი ჩართვა ბაზარში ისეთივე აუცილებელია, როგორც საბანკო სისტემაში მეანაბრეების არსებობა, განსაკუთრებით მეორადი ვაჭრობისთვის.

ეს მიმართულება ჯერ კიდევ განუვითარებელია, თუმცა არც ინსტიტუციური ინვესტორების მხარეა სრულად განვითარებული. მიუხედავად იმისა, რომ საინვესტიციო ფონდები არსებობს, მსხვილი კაპიტალის ფორმირება ჯერ არ მომხდარა. არის რამდენიმე ლიდერი, თუმცა ფონდების უმეტესობა სავალო ფასიან ქაღალდებში მუშაობს, რაც უფრო მარტივი, გასაგები და დაცულია, ვინაიდან ემიტენტის ლიკვიდაციის შემთხვევაში მათ პირველადი პრეტენზიის უფლება აქვთ.

აქციები შედარებით რთული ინსტრუმენტია – მეტი ანალიზი სჭირდება, ემიტენტისგან მეტ კორპორაციულ გამჭვირვალობასა და ნდობას მოითხოვს. ბაზარი უნდა ენდობოდეს კომპანიის მმართველ რგოლს. ეს საკითხი ჯერ მოუგვარებელია.

მიწოდების მხარესაც პრობლემებია – ლიკვიდური ბაზრის არარსებობის გამო კომპანიები თავს იკავებენ აქციების გამოშვებისგან. გამოუშვან და არ გაიყიდოს – ეს დიდი რისკია, რადგან აქციების გაუფასურებას გამოიწვევს. საჯარო შეთავაზების იდეა სწორედ კაპიტალის საბაზრო შეფასებაა. რადგან ეს მექანიზმი არ მუშაობს, კომპანიები თავს იკავებენ. პირველადი განთავსებაც პრობლემურია, ვინაიდან მსხვილ საინვესტიციო ინსტიტუტებში კაპიტალის ფორმირება ჯერ არ მომხდარა. ეს ორი მიზეზი ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული.

რაც შეეხება ობლიგაციებს, ისინი, როგორც წესი, მეორად ბაზარზე აქტიური ვაჭრობის საგანი ვერ ხდება. ე.წ. Friction cost (დამატებითი ხარჯები – საკომისიოები, მოსაკრებლები) გამო ხშირი ვაჭრობა ფიქსირებულ შემოსავალს ამცირებს – კუპონს, დისკაუნტს ან ორივეს ერთად. შესაბამისად, ობლიგაციებს ტრადიციულად აქტიური მეორადი ბაზარი არ აქვთ.

საქართველოში ჩამოყალიბებული პრაქტიკის მიხედვით, თუ კომპანიას აქვს საინვესტიციო დიაპაზონის საკრედიტო რეიტინგი, ის გამოუშვებს ობლიგაციებს. ამ ობლიგაციებს ბანკები მთლიანად ყიდულობენ და ეროვნულ ბანკში რეპო ოპერაციებისთვის იყენებენ. ეროვნული ბანკი რეფინანსირების განაკვეთით გასცემს სესხს. ასეთ პირობებში ბანკებს არ აქვთ მოტივაცია, ობლიგაციები საცალო ბაზარზე გაყიდონ. იშვიათ შემთხვევებში ხდება ბირჟის გარეთ მსხვილი პაკეტებით ვაჭრობა, თუმცა ბირჟის საკომისიო უფრო დაბალია, ვიდრე ბირჟის გარეთ დადებული გარიგებების რეგისტრაციის ხარჯი.

აქ უკვე ჩნდება უშუალოდ ბირჟის პრობლემა – ტექნოლოგიური განუვითარებლობა. ბირჟა საბროკერო კომპანიებისთვის ჯერ ვერ უზრუნველყოფს ყოველდღიური ვაჭრობისთვის საჭირო კომფორტს. არის გარკვეული ხარვეზები ინტერფეისში და სხვა ტექნიკურ დეტალებში, რომელთა გამოსწორებაზეც აქტიურად ვმუშაობთ.

– საქმიანობის ამ ეტაპზე რა არის თქვენი მთავარი მიზანი?

– მიზანი არის დახვეწილი და კომფორტული სავაჭრო გარემოს შექმნა. ამაში შედის სხვადასხვა აპლიკაციის საშუალებით საცალო ინვესტორებისთვის წვდომის უზრუნველყოფაც. ცხადია, საცალო ინვესტორი პირდაპირ ვერ ივაჭრებს – ის ბროკერის კლიენტია, მაგრამ აპლიკაციები მისცემს შესაძლებლობას, ბროკერის გავლით, ელექტრონულად ივაჭროს ბირჟაზე. ეს აპლიკაციები იქნება საბროკერო კომპანიების საკუთრება, თუმცა მიბმული იქნება ბირჟის პლატფორმაზე. ამ მიმართულებით აქტიურად ვმუშაობთ.

– ერთ-ერთ ინტერვიუში ამბობდით, რომ პროფესიული რესურსის თვალსაზრისითაც პრობლემებია, რას გულისხმობდით?

– ეკოსისტემაში აკლია გარკვეული რგოლები. ეს არ ეხება ბროკერებს ან საინვესტიციო ბანკებს – საბედნიეროდ, ამ მხრივ საკმაოდ მაღალი პროფესიული დონეა. თუმცა აკლია ისეთი სპეციალისტები, როგორიცაა CFP (Chartered Financial Planner – სერტიფიცირებული ფინანსური მრჩეველი), რომლებიც აშშ-სა და ბრიტანეთში საშუალო ფენის წარმომადგენლებთან მუშაობენ – პოტენციურ დამგროვებლებთან.

ისინი არ აძლევენ კონკრეტულ საინვესტიციო რჩევას, მაგრამ არსებული შემოსავლების გათვალისწინებით ფინანსური მიზნების დაგეგმვაში ეხმარებიან და შემდეგ საინვესტიციო სერვისების მიმწოდებლებთან, საბროკერო კომპანიებთან, გადაამისამართებენ. ეს რგოლი ძალიან მნიშვნელოვანია საშუალო ფენის ფინანსური განათლებისთვის, რათა ადამიანებმა იცოდნენ, რომ დეპოზიტის გარდა არსებობს კორპორაციული ობლიგაციები და სხვა, უფრო მაღალშემოსავლიანი ინსტრუმენტები.

– „საეჭვო ქოლცენტრების“ ამუშავების შემდეგ, ამ მიმართულებით, ალბათ, საზოგადოების ნდობა მნიშვნელოვნად იქნება შემცირებული…

– რაც შეეხება „ქოლცენტრებს“, ეს წარმოუდგენლად არაეთიკური და მძიმე მოვლენაა. სამწუხაროა, რომ მსგავსი საქმიანობის კერები საქართველოში გაჩნდა, რომლებიც ხშირ შემთხვევაში ადამიანებს მთელი ცხოვრების დანაზოგს ართმევენ და ზოგჯერ თვითმკვლელობამდეც მიჰყავს.

ეს თვისობრივად სრულიად განსხვავებულია რეგულირებადი საქმიანობისგან. აქ საუბარია ლიცენზირებულ აგენტებზე, რომლებიც ეროვნული ბანკის მკაცრი რეგულირების ქვეშ არიან და მათი საქმიანობა გამადიდებელი შუშის ქვეშ კონტროლდება. მსგავსი შემთხვევები აქ გამორიცხულია.

მომხმარებელმა უნდა შეძლოს არჩევანის გაკეთება – ვის ენდოს და ვის არა. უცხო ადამიანთან ტელეფონით ნდობა აბსურდია. ნდობა უნდა იყოს ლიცენზირებული და რეგულირებადი საინვესტიციო სერვისების მიმწოდებლების მიმართ.

– თქვენ აღნიშნეთ, რომ ჯერ კაპიტალის ბაზარი უნდა განვითარდეს და შემდეგ ბირჟა. რატომ ვერ ვითარდება ბაზარი? ეს არის არასტაბილური გარემო, ინვესტორების დაბალი ნდობა, სახელმწიფო პოლიტიკა, თუ რა? რა უნდა გაკეთდეს, იმისთვის, რომ ბაზარი განვითარდეს?

– სხვადასხვა ქვეყანა ამ პროცესს სხვადასხვანაირად უყურებს. ზოგ შემთხვევაში სახელმწიფო აქტიურად ერევა, ზოგ შემთხვევაში კი ნაკლებად და ბაზარს მეტ თავისუფლებას აძლევს. ვერ ვიტყვი, რომ რომელიმე მიდგომა აბსოლუტურად სწორია. პირადად მე პრეფერენციული პოლიტიკის მომხრე არ ვარ.

ერთადერთი, რაც უნდა გააკეთოს სახელმწიფომ, სწრაფად და ეფექტურად მიიღოს შესაბამისი რეგულაციები – მაგალითად, REIT-ების შემთხვევაში. REIT არის უძრავი ქონების საინვესტიციო ინსტრუმენტი და მისი მთავარი უპირატესობა ის არის, რომ წილობრივი ფასიანი ქაღალდია, აქციის მსგავსი. შესაბამისად, ეს იქნება ერთგვარი საპილოტე პროდუქტი, რომლის მეშვეობითაც მოსახლეობა შეეჩვევა არა მხოლოდ ობლიგაციებით, არამედ აქციებით ვაჭრობას.

REIT-ს ასევე აქვს სოციალური დატვირთვა – ის გათვლილია საცალო ინვესტორებზე და აძლევს მათ გრძელვადიანი დაგროვების შესაძლებლობას. მოქალაქეებს ეძლევათ წვდომა მაღალი ღირებულების აქტივებზე, როგორიცაა დიდი სავაჭრო ცენტრები, საოფისე კომპლექსები და სხვა. შესაბამისად, ვთვლით, რომ ეს ინსტრუმენტი პოპულარული იქნება.

REIT-ის შემთხვევაში სახელმწიფოს მხრიდან მნიშვნელოვანია საგადასახადო შეღავათების დაწესება, რადგან მას სოციალური დანიშნულება აქვს. REIT-ებს, როგორც წესი, აქვთ მაღალი დივიდენდის განაწილების ვალდებულება. მაგალითად, აშშ-ში ისინი ვალდებულნი არიან, მოგების მინიმუმ 90% დივიდენდების სახით გაანაწილონ. ეს მოდელი მორგებულია საშუალო ფენაზე – დამგროვებელ მეანაბრეებზე, საპენსიო სქემებზე და მსგავს სტრუქტურებზე. ამ ყველაფრის რეგულირება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობაა.

– რაც შეეხება უცხოელ ინვესტორებს, როგორია მათი ინტერესი საქართველოს მიმართ?

– უცხოელი ინვესტორების დაინტერესება მარტივი არ არის – კონკურენცია ძალიან მაღალია. ქვეყნები, ინვესტორების მოსაზიდად, ერთმანეთთან აქტიურად იბრძვიან. განსაკუთრებით მცირე ქვეყნები, რომლებსაც საკუთარი შიდა ბაზარი არ აქვთ, ცდილობენ შექმნან ისეთი პირობები, რომ ინვესტორებისთვის მიმზიდველი ჰაბები გახდნენ.

ეს არ ნიშნავს მხოლოდ კაპიტალის შემოდინებას – მნიშვნელოვანია პროფესიული განვითარება, ახალი პროფესიების შექმნა და ცოდნის დაგროვება. მაგალითად, ლუქსემბურგი დღეს ერთ-ერთი წარმატებული მოდელია. იქ ინვესტორებისთვის შექმნილია ძალიან კომფორტული გარემო – მოქნილი საგადასახადო რეჟიმი, მარტივი ადმინისტრირება და დაბალი ხარჯები. საინვესტიციო ფონდებისთვის, მაგალითად, მოქმედებს მთლიანი პორტფელის გადასახადი 0.005%-ის ოდენობით.

ინვესტორისთვის ქვეყანაში ყოფნა უნდა იყოს იაფი, დაბალი რისკის მქონე და მარტივად სამართავი. ეს არის ის, რაც ქვეყანამ ინვესტორს უნდა შესთავაზოს, თუ სურს ფინანსურ ჰაბად ჩამოყალიბდეს.

– ამ თვალსაზრისით, რეგიონში ჩვენი მთავარი კონკურენტები ვინ არიან?

– დაახლოებით ერთნაირი მდგომარეობაა ამიერკავკასიის სამივე ქვეყანაში. ბაქოსა და ერევნის ბირჟებს პირდაპირი სახელმწიფო მხარდაჭერა აქვთ. ერევანში ბირჟაზე ვაჭრობა სავალდებულოა. მსგავსი მიდგომა საქართველოშიც არსებობს – ბირჟის გარეთ დადებული გარიგებები ბირჟაზე რეგისტრირდება, რაც სახელმწიფოს მხრიდან მხარდაჭერად შეიძლება ჩაითვალოს, თუმცა ეს არასაბაზრო მიდგომაც არის.

ვერ ვიტყვი, რომ რომელიმე ქვეყანას აშკარა უპირატესობა აქვს. მთავარი პრობლემა ყველგან ერთია – ფასიანი ქაღალდების სიმცირე. ამის ობიექტური მიზეზები არსებობს. თუმცა პოზიტიური ის არის, რომ თუ REIT-ების რეგულაციები ამოქმედდება, ეს ბაზარს მნიშვნელოვნად გააცოცხლებს. მსგავსი მაგალითები არსებობს – მაგალითად, ფილიპინებში კაპიტალის ბაზარი სწორედ REIT-ების დანერგვის შემდეგ გააქტიურდა.

– ხშირად გვესმოდა, რომ კაპიტალის ბაზრის განვითარებას ხელს შეუწყობდა დაგროვებითი საპენსიო სისტემის ამოქმედება, თუმცა საპენსიო ფონდის ფული, ძირითადად, ბანკებში ინახება. ამ სისტემის ამოქმედებამ რაიმე სახის დადებითი გავლენა თუ მოახდინა ბაზარზე?

– მსხვილი კაპიტალის ფორმირება ყოველთვის პოზიტიური მოვლენაა. საპენსიო ფონდებს აქვთ შიდა რეგულაციები და ლიმიტები, სისტემა კონსერვატიულია და ახალ დანერგილ სქემებს სიფრთხილით ეკიდება. ნელ-ნელა ხდება კორპორაციულ ფასიან ქაღალდებზე დაშვება, ამ ეტაპზე – ძირითადად ობლიგაციებზე. საპენსიო ფონდებს უკვე მიეცათ უფლება, მონაწილეობა მიიღონ ამ ბაზარში, რაც ცხადია დადებითი მოვლენაა. თუმცა ეს საკმარისი არ არის.

ერთი ინსტიტუტი, საპენსიო ფონდი, ვერ შექმნის მთელ ბაზარს. მით უმეტეს, რომ ერთ კომპანიაში განხორციელებული ემისია ლიმიტირებულია. თითოეული ემისიის განთავსებას სჭირდება რამდენიმე მსხვილი ინსტიტუციური ინვესტორი, რომლებიც მთლიან ემისიის დაახლოებით 30-40%-ს შეიძენენ. ასეთი დივერსიფიცირებული კაპიტალი ჯერ არ არის ფორმირებული.

– როგორ უნდა შევუწყოთ ამას ხელი?

– ოქროს წესი არის არის ის, რომ კერძო საპენსიო სქემების განვითარება მნიშვნელოვანია. სწორედ საპენსიო და სადაზღვევო კომპანიები არიან პირველები, რომლებიც ემისიებს ყიდულობენ. ჩვენს მსგავს ბაზრებზე, სადაც საპენსიო ფონდები ჯერ კიდევ სუსტია, ეს მიმართულება განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს.

აქტიურად ვფიქრობთ, რა შეიძლება გაკეთდეს პოტენციური მსხვილი ინვესტორებისა და ემიტენტების ინფორმირებისა და წახალისებისთვის. ერთ-ერთი იდეაა IPO აქსელერატორის შექმნა, რომელიც ბიზნესებს საჯარო ბაზარზე გასვლისთვის მოამზადებს, არა მხოლოდ ტექნიკურად, არამედ ინფორმაციულადაც.

მეორე მხრივ, გვინდა მსგავსი აქსელერატორი შევქმნათ ადგილობრივი ინსტიტუციური ინვესტორებისთვის. ბირჟის ერთ-ერთი ფუნქცია სწორედ ბაზრის კოორდინაციაა და ამ როლის აღებას ვგეგმავთ.

ასევე ვფიქრობთ CFP ტიპის სერტიფიკაციის დანერგვაზე – პირობითი სახელით „Georgian Certified Financial Trainer Institute“ (საქართველოს სერტიფიცირებული ფინანსური ტრენერების ინსტიტუტი), რომელიც იარსებებს ბირჟასთან. ინსტიტუტს ექნება თანამშრომლობა ბრიტანეთსა და აშშ-თან და შესაბამისი, ადაპტირებული კურიკულუმებით მოამზადებს სპეციალისტებს, რომლებიც იმუშავებენ საშუალო ფენასთან, დაეხმარებიან ფინანსური გეგმების შედგენაში, თუმცა კონკრეტული საინვესტიციო რჩევების გაცემის უფლება არ ექნებათ.

ეს არის მნიშვნელოვანი რგოლი ეკოსისტემაში – IPO აქსელერატორი, ინსტიტუციური ინვესტორების აქსელერაცია და პროფესიული სასწავლო ინსტიტუტი. გეგმები ამბიციურია, მაგრამ გვინდა, რომ ბირჟის განვითარებას რეალურად შევუწყოთ ხელი.

– ამ ყველაფრის გასაკეთებლად, ბირჟას საკმარისი ფინანსური რესურსი აქვს?

– გარკვეული ფინანსები გვაქვს, ნაწილობრივ კი ველით შესაბამის პროგრამებზე წვდომას. გვჯერა, რომ თუ სწორად და თანმიმდევრულად ვიმუშავებთ, შედეგს მივაღწევთ. აუცილებელია ყველა კომპონენტის პარალელური განვითარება. პირველი და მთავარი ამოცანა ტექნოლოგიური განახლებაა, რათა მზად ვიყოთ გაზრდილი მოთხოვნებისთვის.

– თანამშრომლობა თუ გაქვთ სხვა ქვეყნების ბირჟებთან?

– გვქონდა შეხვედრა ლონდონის საფონდო ბირჟასთან. რთულია საუბარი იმაზე, რაში შეიძლება გამოიხატოს ასეთი თანამშრომლობა, სასწაულს ვერავინ მოახდენს, ფულს ვერ მოგცემენ. შესაძლებელია გამოცდილების გაზიარება. მათაც გვითხრეს, რომ განსაკუთრებულს ვერ გვირჩევენ და მთავარი აქცენტი ადგილობრივი რესურსის გამოყენებაზე უნდა გაკეთდეს.

პირველ რიგში, ადგილობრივი კაპიტალის მობილიზებაა საჭირო. სანამ გარე ბაზრებზე აქტიურად გავალთ, შესაძლებელია დუალური ლისტინგების განხილვა – ანუ ფასიანი ქაღალდები ერთდროულად იყოს ლისტინგში როგორც იქ, ისე აქ და ორივე ბაზარზე ივაჭრებოდეს. ცხადია, ეს კარგი იდეაა, თუმცა ჯერ ადრეა. ამ მიმართულებით არსებობს საკანონმდებლო და რეგულაციური ხარვეზებიც, რომელთა მოგვარებაზე მუშაობა მიმდინარეობს. მიზანი არის, რომ საბანკო ანაბრებში მობილიზებული მილიარდები ეტაპობრივად გადავიდეს კაპიტალის ბაზარზე.

– ქვეყანაში, ბირჟაზე ვაჭრობის ინსტრუმენტებთან დაკავშირებით ინფორმირებულობაც დაბალია, ამ რგოლის გააქტიურებას როგორ აპირებთ?

– ერთი მიმართულებაა აქსელერატორებისა და CFP ტიპის სპეციალისტების მომზადება, რაც საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლებას შეუწყობს ხელს. მეორე მიმართულებაა სწორი კომუნიკაცია და გაშუქება. ამ მხრივაც გარკვეული ჩამორჩენა გვაქვს, თუმცა ვმუშაობთ ამ პრობლემაზე. ვგეგმავთ პროფესიონალების ჩართვას, რომლებიც სწორად წარმოაჩენენ, რას ვაკეთებთ, რას ვგეგმავთ და რა შედეგებამდე შეიძლება მივიდეს ეს პროცესი. მიზანია ბაზრის პოტენციურ მონაწილეებს ინტერესი და „აპეტიტი“ გაუღვივდეს. ცხადია, ეს ერთ ან ორ დღეში ვერ მიიღწევა, თუმცა პოზიტიური მოლოდინები გვაქვს.

– ამ ყველაფერთან ერთად ბაზრის განვითარებას სჭირდება განვითარებული ეკონომიკა, მაღალშემოსავლიანი მოსახლეობა და კომპანიები. მართალია, ბოლო პერიოდის სტატისტიკა ეკონომიკის ზრდის დიდ ციფრებს აჩვენებს, თუმცა ვერ ვიტყვით, რომ ეს ციფრები ადეკვატურად აისახება მოსახლეობის სოციალურ მდგომარეობაზე. თქვენი მოლოდინი როგორია ამ მიმართულებით?

– ეკონომიკური განვითარება და კაპიტალის ბაზრის განვითარება ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული. ბირჟა საჯარო ბაზარია და დაბალი ინკლუზიურობის პირობებში საჯარო ბაზარი ვერ ვითარდება. პოლიტიკური სტაბილურობა ამ პროცესში უმნიშვნელოვანესია. ქვეყნები ერთმანეთს კონკურენციას უწევენ. როდესაც საერთაშორისო ინვესტორს არჩევანი აქვს, წავიდეს ლუქსემბურგში თუ საქართველოში, ყველა პარამეტრი მნიშვნელოვნად ითვლება – რომელი ქვეყანა შესთავაზებს მეტ კომფორტს, დაბალ რისკებსა და მარტივ გარემოს. მაგალითად, საუდის არაბეთს ძალიან მაღალშემოსავლიანი ბაზარი აქვს, თუმცა იქ კაპიტალის ბაზარი განვითარებული არ არის. ეს კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ მხოლოდ ერთ ფაქტორზე დაყრდნობა საკმარისი არ არის. საქართველო უნდა გახდეს მაღალი კონკურენტუნარიანობის მქონე ქვეყანა.

– ხედავთ თუ არა ამის პოტენციალს?

– მე ოპტიმისტი ვარ და მჯერა ქართველების. მიუხედავად ემოციურობისა, საბოლოოდ მაინც რაციონალური ერი ვართ. დიდი იმედი მაქვს, რომ საღი აზრი გაიმარჯვებს და თვითიზოლაციისკენ მიდრეკილება დასრულდება. თუ კაპიტალის ბაზარი ღია არ არის, მაშინ იგი ლომბარდია. ჩვენ გვინდა ლომბარდი გვქონდეს? ღიაობა და გლობალიზაცია კაპიტალის ბაზრისთვის აუცილებელია.

– წლის განმავლობაში სავაჭრო სესიებზე რამდენი გარიგება იდება?

– პრაქტიკულად – არცერთი, სამწუხაროდ… ამჟამად ინსტიტუციურად და ფუნქციურად სრულიად ახალ სტრუქტურას ვქმნით, რომელიც სრულ შესაბამისობაში იქნება IOSCOს (ფასიანი ქაღალდების კომისიების საერთაშორისო ორგანიზაცია) პრინციპებთან და ამავე დროს ბევრად მოქნილი და ფუნქციური იქნება. პარალელურად, ვცდილობთ ბაზრის წახალისებას. ყველაფერს ვაკეთებთ იმისთვის, რომ ბირჟაზე ვაჭრობა კომფორტული გახდეს.

– პროფესიული საქმიანობის გარდა, თუ გაქვთ ჰობი, რომელსაც განტვირთვისთვის იყენებთ? თქვენი ოჯახის წევრები ვინ არიან?

– ბევრი ჰობი მაქვს. ახალგაზრდობაში კრივით ვიყავი დაკავებული, დღეს ძალიან მიყვარს ფიზიკური აქტივობა. ასევე მიყვარს კარგი მუსიკა და კითხვა. მყავს ქუჩიდან აყვანილი ბევრი ძაღლი. მიყვარს ჰაიკინგი. მყავს მეუღლე და სამი შვილი. მეუღლე ყოფილი ბალერინაა, ამჟამად მხატვარია.

ესაუბრა ეკა ხარაზი

ინტერვიუ გამოქვეყნდა ჟურნალ „აუდიტი, აღრიცხვა, ფინანსები“-ს 2026 წლის იანვრის №1(313)-ში