ტრამპმა ფორუმი გრენლანდიის გამო ნაწყენმა დატოვა
ევროკავშირისთვის, რომელსაც დავოსის ყოველწლიური ეკონომიკური ფორუმის საკუთარი სცენარით ჩატარება ჰქონდა დაგეგმილი, მოვლენები მოულოდნელად განვითარდა. ევროპამ თავდაპირველად ვერ შეძლო ყურადღების გრენლანდიიდან უკრაინაზე გადატანა. როცა ევროკავშირი აშშ-თან ფაქტობრივად სავაჭრო ომის ზღვარზე აღმოჩნდა, თეთრი სახლის ამჟამინდელმა მმართველმა ყველა გააკვირვა ახალი გადაწყვეტილებით – კუნძულზე ამერიკული სამხედრო ბაზების განლაგების სანაცვლოდ ახალი ტარიფების დაწესებისგან დონალდ ტრამპმა ამჯერადაც თავი შეიკავა. ქვემოთ 19-23 იანვარს შვეიცარიის კურორტზე მომხდარ კიდევ რამდენიმე მნიშვნელოვან მოვლენას მიმოვიხილავთ.
რა არის დავოსი და როგორ გახდა ის ცნობილი?
დავოსი შვეიცარიის ალპებში მდებარე კურორტია, ევროპის ყველაზე მაღალი ქალაქი, რომელიც ზღვის დონიდან 1560-2844 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. თავდაპირველად ის XIX საუკუნის ბოლოს გახდა ცნობილი, როგორც ფილტვის დაავადებების სამკურნალო კურორტი. რობერტ ლუის სტივენსონი აქ ისვენებდა და დაწერა „განძის კუნძული“. მოგვიანებით დავოსი პოპულარულ სათხილამურო კურორტად გადაიქცა.
ევროპელი ლიდერებისა და ბიზნესმენების შეხვედრათა დავოსში ჩატარების იდეა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ გაჩნდა. ნეიტრალური, განმარტოებული შვეიცარია მშვიდი დიალოგისთვის იდეალურ ადგილად იქცა. 1971 წელს პროფესორმა კლაუს შვაბმა ორგანიზება გაუწია მენეჯმენტის პირველ ევროპულ სიმპოზიუმს, რომელშიც დასავლეთ ევროპული კომპანიების დაახლოებით 450 აღმასრულებელი დირექტორი მონაწილეობდა. 1973 წელს მიღებულ იქნა ბიზნეს-ეთიკის შესახებ „დავოსის მანიფესტი“, ხოლო 1987 წელს ფორუმმა მიიღო ამჟამინდელი სახელწოდება – მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი (WEF).
ფორუმს მოწვევით 100-ზე მეტი ქვეყნიდან, დაახლოებით 2500-3000 ადამიანი დაესწრო. მათ შორის იყვნენ სახელმწიფოთა და მთავრობათა მეთაურები, მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის უმსხვილესი პარტნიორი კომპანიების ხელმძღვანელები, სამოქალაქო საზოგადოების ლიდერები, აკადემიკოსები, ჟურნალისტები, აქტივისტები და ახალგაზრდული ორგანიზაციების წარმომადგენლები.
WEF-ის ამჟამინდელი პრეზიდენტი და თავმჯდომარეა ბიორგე ბრენდე. მან შეცვალა ფორუმის დამფუძნებელი კლაუს შვაბი, რომელიც 2025 წლის აპრილში, 54-წლიანი მოღვაწეობის შემდეგ, პენსიაზე გავიდა. ბრენდე ნორვეგიის ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრი (2013-2017) და ნორვეგიის კონსერვატიული პარტიის ლიდერია (2014-2021).
დავოსს ხშირად აკრიტიკებენ, როგორც „ელიტის თოქ-შოუს“, სოციალური უთანასწორობისა და გლობალიზაციის სიმბოლოს, სადაც სიღარიბის საკითხებს ფუფუნების გარემოში განიხილავენ. ფორუმი ასევე მუდმივი კრიტიკის ქარცეცხლშია მონაწილეთა ფრენებისას ნახშირბადის გამონაბოლქვისა და ბუნდოვანი დღის წესრიგის გამო.
ფორუმის მიმართ უკმაყოფილებას ასევე ხელს უწყობს კომპანიებისთვის დაწესებული მონაწილეობის მაღალი ღირებულება: 2020 წელს მოსაწვევები დაახლოებით 20000 აშშ დოლარი ღირდა, მაგრამ 2024 წელს ისინი 70000-დან 250 000 აშშ დოლარამდე გაიზარდა.
1990-იანი წლებიდან მოყოლებული, დავოსის ფორუმი არაერთხელ გამხდარა ანტიგლობალისტთა მოძრაობების კრიტიკის სამიზნე: რადგან გაძლიერებული უსაფრთხოება ხელს უშლის მომიტინგეების დავოსში შესვლას, დემონსტრაციები ხშირად იმართება შვეიცარიის სხვა ქალაქებში, მათ შორის ბერნში.
გარდა ამისა, დავოსის ფორუმი გააკრიტიკეს მედიის არათანაბარი წვდომისა და შეხვედრათა ოთახებში მოხვედრის „კასტური სისტემის“ გამო. ზოგიერთი ოთახი მხოლოდ თეთრი სამკერდე ნიშნების მფლობელებისთვისაა განკუთვნილი, რაც იმას ნიშნავს, რომ ისინი დელეგატები არიან, ხოლო სხვადასხვა ფერის სამკერდე ნიშნები მიუთითებს, რომ მათი მფლობელი უბრალოდ მომუშავე ჟურნალისტია.
ევროპისა და აშშ-ის დავა
ევროპელი და ამერიკელი ოფიციალური პირები დავოსის წლევანდელ ფორუმს განსხვავებული მიზნებით მიუდგნენ. მიუხედავად იმისა, რომ ევროკავშირი იმედოვნებდა კიევის გარანტიებისა და რუსეთის ეკონომიკის მდგომარეობის განხილვას, სანქციებით მასზე ზეწოლის გაზრდის პერსპექტივით, შეერთებული შტატები დაუყოვნებლივ შეუდგა საკუთარი ინტერესებისა და გრენლანდიაზე კონტროლის მოპოვების აუცილებლობის განხილვას. მხოლოდ ფორუმის მესამე დღეს წარმოადგინა აშშ-ის ადმინისტრაციამ გარანტიები, რომ კუნძულის სამხედრო გზით ანექსიის გეგმები არ არსებობდა.
ევროკავშირის მცდელობის მიუხედავად შეეცვალა ფორუმის ნარატივი, უკრაინის თემა უკანა პლანზე გადავიდა. სამაგიეროდ დომინირებდა გრენლანდიის ბედის განხილვა და ევროპის შესაძლო საპასუხო ზომები, არანაკლებ თეორიული სამხედრო დაპყრობის შემთხვევაში. ევროკავშირმა არაერთხელ გამოაცხადა თავისი ერთგულება დანიის ტერიტორიული მთლიანობის მიმართ. აშშ-ისთვის ამ სკანდინავიური ქვეყნის სუვერენიტეტის დაცვის განზრახვის დემონსტრირების მიზნით, ევროკავშირის რვა ქვეყანამ, 15-დან 17 იანვრამდე „არქტიკაში უსაფრთხოების გასაძლიერებლად“ კუნძულზე საჩვენებელი სამხედრო წვრთნები ჩაატარა.
საპასუხოდ, საკუთარ გამოსვლაში ტრამპი ქვეყნებს დაემუქრა დამატებითი 10%-იანი ტარიფების შემოღებით და წლის შუა პერიოდიდან მათი 25%-მდე გაზრდით. ევროკავშირმა საკუთარი „იძულების საწინააღმდეგო ინსტრუმენტის“ ფარგლებში საპასუხო სანქციები დაუშვა და ფაქტობრივად დაიწყო შეერთებულ შტატებთან სავაჭრო ომისთვის მზადება: 22 იანვარს ბრიუსელში საგანგებო შეხვედრა იყო დაგეგმილი.
შეთანხმება გრენლანდიის თემაზე
21 იანვრის საღამოს ტრამპმა განაცხადა, რომ ნატოს გენერალურ მდივან მარკ რუტესთან შეხვედრის შემდეგ გრენლანდიის პრობლემის გადაწყვეტა მოიძებნა და შეთანხმების მონახაზებიც კი გამოიკვეთა. შედეგად, აშშ ს საშუალება მიეცემა კუნძულზე არსებულ სამხედრო ბაზებზე მომავალი „ოქროს გუმბათის“ ნაწილები განათავსოს. თუმცა, თავად ბაზები აშშ-ის ტერიტორიად ჩაითვლება.
ამ ამბავმა ევროპელები გააოცა და ფაქტობრივად გააუქმა ყველა პოლიტიკური დისკუსია, რომელიც დავოსში ამ დრომდე მიმდინარეობდა. ამერიკელი ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ეს ახლა ტრამპის სტანდარტული ტაქტიკაა – მოწინააღმდეგის ემოციურად გამოფიტვის მიზნით მოლაპარაკებათა წინა დღეს სიტუაციის ესკალაცია და შემდეგ ხელსაყრელი გარიგების შეთავაზება.
ტრამპმა გრენლანდიაში წვრთნების ჩამტარებელი ევროპული ქვეყნებისთვის ტარიფები გააუქმა და, უცხოური მედიის ცნობით, კუნძულზე სამხედრო და ეკონომიკურ ყოფნას სჯერდება. პრეზიდენტის განმარტებით, აშშ-ს სამხედრო ბაზების განლაგებისთვის თანხის გადახდა არ მოუწევს. თუმცა, როგორც რუტემ განაცხადა, კუნძულის დანიის კუთვნილება არც განხილულა და არც სადავო ყოფილა.
ანალიტიკოსების თქმით, გრენლანდიაში ამერიკული ბაზების განლაგება შეიძლება კუბაში გუანტანამოს ყურის სამხედრო ბაზის მოდელით იყოს წარმოდგენილი, რაც კარგა ხანია „იურიდიულ ვაკუუმს“ წარმოადგენს. კუბის ხელისუფლებას ბაზაზე წვდომა არ აქვს, რადგან ის აშშ ის ტერიტორიაა. ბაზაზე, კერძოდ კი, იქ განთავსებულ სამხედრო ტყვეთა ციხეში, აშშ-ის კონსტიტუციითა და საერთაშორისო კონვენციებით აკრძალული წამება და სიკვდილით დასჯა გამოიყენებოდა. აშშ ის ადმინისტრაციამ განაცხადა, რომ კონსტიტუცია ამ ტერიტორიაზე არ ვრცელდება, რადგან ის ფაქტობრივად აშშ-ის საზღვრებს გარეთ მდებარეობს.
თუ შეერთებული შტატები გრენლანდიაში იმავე პრინციპებს დაიცავს, ამან შეიძლება კუნძულის ეკოლოგიისთვის რისკები შექმნას. შეერთებულ შტატებს უკვე ჰქონდა გრენლანდიაში ბირთვული რეაქტორის განთავსების გამოცდილება – 1960-იანი წლების ბოლოს ბაზის დახურვის შემდეგ, ტერიტორიაზე პოტენციურად საშიში რადიოაქტიური წყლები რჩებოდა. გარდა ამისა, აქტიური ამერიკული ბაზის შექმნას შეეძლო კუნძულის მკვიდრი მოსახლეობის იძულებითი გადაადგილება გამოეწვია, როგორც ეს მოხდა გრენლანდიაში ტულეს საჰაერო ბაზის (ახლანდელი პიტუფიკის კოსმოსური ბაზა) ამერიკელების მიერ დაარსების შემთხვევაში.
ყურადღების მიღმა დარჩენილი უკრაინა
ნატოს მოკავშირის ტერიტორიული მთლიანობისთვის საფრთხის ფონზე, უკრაინის მხარდაჭერის თემა მეორე პლანზე გადავიდა. უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ, რომელიც ადრე დიდ იმედებს ამყარებდა დავოსსა და აშშ-ის პრეზიდენტთან პირად შეხვედრაზე, ფორუმის პირველივე დღეებში გააუქმა დასწრება. ის დავოსში მხოლოდ 22 იანვარს ჩავიდა, მას შემდეგ, რაც ტრამპმა საჯაროდ გამოაცხადა ზელენსკისთან შეხვედრის განზრახვა.
აშშ-ისა და უკრაინის ლიდერებს შორის შეხვედრა ერთ საათზე ნაკლებ ხანს გაგრძელდა და დახურულ კარს მიღმა გაიმართა. ზელენსკისთან საუბრის შემდეგ ტრამპმა მხოლოდ ის თქვა, რომ შეხვედრა „კარგი“ იყო და კონფლიქტის ორივე მხარეს მისი დასრულება სურდა. ამერიკელი ლიდერის წასვლის შემდეგ ზელენსკიმ ევროპა გააკრიტიკა და განაცხადა, რომ მას არ შეუძლია გრენლანდიის დაცვა და რომ ევროკავშირს არ შეუძლია ღირსეული არმიის ყოლა უკრაინის მონაწილეობის გარეშე.
კონფლიქტის მოგვარების გეგმაში ყველაზე რთული საკითხი დონბასიდან უკრაინული ჯარების გაყვანაა, რასაც ზელენსკი კატეგორიულად ეწინააღმდეგება. ეს თემა, სავარაუდოდ, აშშ-სა და უკრაინის ლიდერებს შორის პირისპირ შეხვედრაზე დომინირებდა. შეხვედრის შემდეგ არც ზელენსკიმ და არც ტრამპმა პრესისთვის რაიმე კონკრეტული ინფორმაცია არ მიაწოდეს, თუმცა მოლაპარაკებების პროცესი, სავარაუდოდ, განახლდა, რადგან კიევმა არაბთა გაერთიანებულ საემიროებში რუსეთისა და აშშ-ის წარმომადგენლებთან ორდღიანი მოლაპარაკებები დააანონსა. ზელენსკიმ ადრე განაცხადა, რომ ფორუმს მხოლოდ იმ შემთხვევაში დაესწრებოდა, თუ დღის წესრიგი „უკრაინისთვის რეალურ შედეგებს“ შეიცავდა.
ზელენსკის დავოსში ვიზიტის წინა დღეს, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა განაცხადა, რომ გრენლანდიის საკითხი რუსეთს არ ეხება. მან მადლობა გადაუხადა პრეზიდენტ ტრამპს „მშვიდობის საბჭოში“ მიწვევისთვის, რომელიც ღაზას სექტორში მშვიდობის უზრუნველსაყოფად შეიქმნა. მოსკოვი მზად არის აშშ-ში გაყინული სავალუტო რეზერვებიდან 1 მლრდ დოლარი „მშვიდობის საბჭოს“ მისცეს. პუტინის თქმით, რუსეთის გაყინული აქტივები ასევე შესაძლებელია უკრაინის აღდგენას მოხმარდეს. „აშშ-ში გაყინული ჩვენივე აქტივები შესაძლებელი იქნებოდა უკრაინის კონფლიქტის დროს დაზიანებული ტერიტორიების აღსადგენად, მას შემდეგ, რაც რუსეთსა და უკრაინას შორის სამშვიდობო ხელშეკრულებას მოეწერება ხელი~, – რუსული მედია პუტინის სიტყვებს ავრცელებს. ამერიკელი მომლაპარაკებლები სტივ ვიტკოფი და ჯარედ კუშნერი 22 იანვარს მოსკოვში ჩავიდნენ სამშვიდობო შეთანხმების პირობების განსახილველად. აშშ-ის პრეზიდენტის სპეციალური წარმომადგენლის სტივ ვიტკოფის თქმით, შეხვედრის ინიციატივა რუსეთს ეკუთვნოდა.
მშვიდობის საბჭო – ტრამპის „შვილობილი“
დონალდ ტრამპმა დავოსის ფორუმი პლატფორმად გამოიყენა თავისი ახალი საერთაშორისო ორგანიზაციის „მშვიდობის საბჭოს“ პოპულარიზაციისთვის. საბჭო ღაზას კონფლიქტის მოგვარების აშშ-ის გეგმის ნაწილია და გარდამავალ პერიოდში რეგიონის ზედამხედველობაზეა ორიენტირებული. თუმცა, ტრამპის განცხადებების შემდეგ, რომ გაერო არაეფექტიანი აღმოჩნდა კონფლიქტების მოგვარების საკითხში, გაირკვა, რომ „მშვიდობის საბჭო“ გაეროს ალტერნატივად განიხილებოდა.
ამ იდეამ ევროპელი ლიდერები და კანადა შეაშფოთა. საფრანგეთმა, ნორვეგიამ, შვედეთმა, დანიამ და სლოვენიამ უარი თქვეს საბჭოში გაწევრებაზე, ხოლო კანადამ, ჩინეთმა და რუსეთმა განაცხადეს, რომ წინადადებას ჯერ კიდევ სწავლობენ. აშშ-მა დაახლოებით 60 ქვეყანას გაუგზავნა მოწვევა. მოგვიანებით მედიამ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ამერიკელ დიპლომატებს ურჩიეს, „მშვიდობის საბჭო“ გაეროს შემცვლელად კი არა, უბრალოდ დამატებით ორგანიზაციად მოეხსენიებინათ და მუდმივი წევრობისთვის 1 მილიარდი დოლარის საფასურის ხსენებისგან თავი შეეკავებინათ.
უნგრეთი, ბელარუსი და უზბეკეთი პირველებს შორის იყვნენ, ვინც საბჭოში გაწევრების მიწვევა მიიღო. უკრაინა, რომელიც ასევე მიიწვიეს საბჭოში მონაწილეობის მისაღებად, რთულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა. მას აშშ-ის დახმარება სჭირდება და ცდილობს ტრამპის ადმინისტრაციასთან კარგი ურთიერთობები შეინარჩუნოს; იმავდროულად ზელენსკი იძულებულია შეინარჩუნოს სოლიდარობა ევროპაში თავის მთავარ მოკავშირეებთან. საბოლოოდ, ამ ბოლო ფაქტორმა გადაწონა და ზელენსკიმ შეთავაზებაზე უარი საბჭოში რუსეთის მიწვევის გამო თქვა.
ცხრამეტმა ქვეყანამ, მათ შორის კოსოვომ, ხელი მოაწერა შეთანხმებას აშშ-თან დავოსის ფორუმზე და კიდევ რამდენიმე სახელმწიფომ გამოაცხადა გაწევრების სურვილი. ხელმომწერებს შორის მხოლოდ ორი ევროკავშირის ქვეყანაა – ბულგარეთი და უნგრეთი. ცერემონიაზე მონაწილეთა რაოდენობა გამოცხადებულზე ნაკლები იყო: არადა, ღონისძიებამდე რამდენიმე საათით ადრე პრესაში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ტრამპთან ერთად სცენაზე 30 ქვეყნის, მათ შორის ეგვიპტის წარმომადგენლები გამოვიდოდნენ.
ფორუმის მომხსენებელთა დასამახსოვრებელი თეზისები
ტრანსატლანტიკური ურთიერთობები განხილვის ცენტრალურ თემად იქცა შეერთებულ შტატებსა და ევროკავშირს შორის სავაჭრო ტარიფების, სამრეწველო პოლიტიკისა და სტრატეგიული უსაფრთხოების საკითხებზე მზარდი დაძაბულობის ფონზე. ეკონომიკურ სფეროში ამ უთანხმოებებმა პირდაპირი გავლენა მოახდინა ფინანსურ ბაზრებზე, რამაც არასტაბილურობა და გაურკვევლობა გამოიწვია, განსაკუთრებით ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებში.
ამასთან დაკავშირებით, ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა დავოსში ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ტრანსატლანტიკური პარტნიორობა უნდა შენარჩუნდეს წესებზე, თანამშრომლობასა და ურთიერთპატივისცემაზე დაფუძნებული საფუძვლებით. მისი თქმით, სავაჭრო დავების ესკალაციამ შესაძლოა გლობალურ ეკონომიკას ზიანი მიაყენოს. სპეციალურ მიმართვაში ევროკომისიის პრეზიდენტმა განმარტა, რომ ევროპა აძლიერებს ახალ სავაჭრო პარტნიორობას და თანდათან ეგუება იმ პერიოდს, რომელიც აშშ-ის ტარიფებითა და პროტექციონისტული პოლიტიკით არის გამორჩეული:
„ევროპა მსოფლიოსთვის ღია დარჩება და მსოფლიო მზადაა ევროპასთან თანამშრომლობისთვის. გრენლანდიის მიტაცების შესახებ აშშ-ის მიერ მიმდინარე მუქარით გამოწვეული დაძაბულობის კონტექსტში, ევროპა ახალ უსაფრთხოების არქიტექტურას უნდა მოერგოს“.
აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი:
„ნახეთ, მე სუფთა ევროპული წარმოშობის ვარ: შოტლანდიელი და გერმანელი. დედაჩემი 100%-ით შოტლანდიელია, მამაჩემი კი 100%-ით გერმანელი. და ჩვენ ღრმად გვწამს იმ კავშირების, რომლებიც გვაკავშირებს ევროპასთან, როგორც ცივილიზაციასთან. მინდა, რომ ეს კარგად წარიმართოს. სწორედ ამიტომ, ისეთი საკითხები, როგორიცაა ენერგეტიკა, ვაჭრობა, იმიგრაცია და ეკონომიკური ზრდა, უნდა იყოს მთავარი ყველასთვის ვისაც სურს ძლიერი და გაერთიანებული დასავლეთის ნახვა. რადგან ევროპამ და ამ ქვეყნებმა საკუთარ საქმეს უნდა მიხედონ. ისინი უნდა გათავისუფლდნენ იმ კულტურული პარადიგმისგან, რომელიც ბოლო ათი წლის განმავლობაში შექმნეს. ის, რასაც ისინი საკუთარ თავს უკეთებენ, საშინელებაა. ისინი საკუთარ თავს ანადგურებენ. და მაინც, ეს ლამაზი, განსაცვიფრებლად ლამაზი ადგილებია.
ჩვენ ძლიერი და არა სერიოზულად დასუსტებული მოკავშირეები გვინდა. ჩვენ გვინდა, რომ ევროპა იყოს ძლიერი. საბოლოო ჯამში, ეს ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებია.
ჩვენ გვინდა ყინულის ნაჭერი [გრენლანდია] მთელი მსოფლიოს დასაცავად. და ისინი ამას არ გვაძლევენ. ჩვენ არასდროს არაფერი გვითხოვია. შეგვეძლო უბრალოდ ეს მიწა ჩვენთვის შეგვენარჩუნებინა – მაგრამ არ გავაკეთეთ. ახლა მათ არჩევანი აქვთ: შეუძლიათ თქვან „დიახ“ – და ჩვენ ძალიან მადლიერები ვიქნებით; ან შეუძლიათ თქვან „არა“ – და ჩვენ ამას დავიმახსოვრებთ“.
მიმდინარე პერიოდის დომინანტური რისკები, პირველ რიგში, დაკავშირებულია ეკონომიკურ კონფრონტაციასთან, პროტექციონიზმთან და მიწოდების ჯაჭვის დარღვევებთან, რაც პირდაპირ გავლენას ახდენს პოლიტიკურ და სოციალურ სტაბილურობაზე გლობალურ დონეზე. ტრანსატლანტიკური ურთიერთობები ასახავს ამ სტრუქტურულ გაორებას და ურთიერთდამოკიდებულებას, ამწვავებს მზარდ დაძაბულობას და მიუთითებს შეერთებულ შტატებსა და ევროკავშირს შორის პარტნიორობის უფრო ტრანზაქციულ ურთიერთობად გარდაქმნაზე.
ამ მხრივ განსაკუთრებით საინტერესოა კანადის პრემიერ-მინისტრის მარკ კარნის მიერ მიმდინარე გლობალური სიტუაციის მკვეთრი შეფასება:
„ისეთი ქვეყნები, როგორიცაა კანადა – „საშუალო ძალები“ – ლიბერალური საერთაშორისო წესრიგის მთავარი ბენეფიციარები იყვნენ: მათ შეეძლოთ აშშ-ის მფარველობაზე დაყრდნობა, ეკონომიკის განვითარება და ღირებულებებზე დაფუძნებული პოლიტიკის გატარება. ახლა ეს საერთაშორისო წესრიგი იშლება. „საშუალო ძალებმა“, პირველ რიგში, დივერსიფიკაცია უნდა მოახდინონ: არ დაეყრდნონ ერთ მფარველს, არამედ ისწავლონ რამდენიმე დიდ ძალას შორის ბალანსის დაცვა. და მეორეც, „საშუალო ძალები“ ერთად უნდა იყვნენ.
კლასიკური რისკების მართვას თავისი ფასი აქვს, მაგრამ ეს სტრატეგიული ავტონომიის, სუვერენიტეტის ფასია – მისი გაზიარება შესაძლებელია. მდგრადობაში ერთობლივი ინვესტიციები უფრო იაფია, ვიდრე თითოეული ინდივიდის მიერ საკუთარი ციხესიმაგრის აშენება. საერთო სტანდარტები ამცირებს ფრაგმენტაციას, ხოლო თანამშრომლობა დადებით ეფექტებს ქმნის.
და ისეთი საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნებისთვის, როგორიცაა კანადა, კითხვა იმაში კი არ მდგომარეობს, უნდა მოვერგოთ თუ არა ახალ რეალობას – ეს აუცილებელია. საქმე ისაა, სიტუაციას მოვერგებით უბრალოდ უფრო მაღალი კედლების აშენებით, თუ რაიმე ნამდვილად ამბიციური პროექტის განხორციელებით. „საშუალო ძალები“ ერთად უნდა ვიყოთ, რადგან თუ ჩვენ მაგიდასთან არ ვართ, ე.ი. მენიუში ვართ“.
ჩინეთის დამკვირვებლობისა და თავშეკავების სტრატეგია
გლობალურ ეკონომიკაში ჩინეთის როლის გათვალისწინებით, დავოსის ფორუმში მისი მონაწილეობაც ყურადღების ღირსია. წლევანდელ მსოფლიო ეკონომიკურ ფორუმზე პეკინის ყოფნა აშკარა თავშეკავებით გამოირჩეოდა: ფართომასშტაბიანი განცხადებების ნაცვლად, ჩინეთმა გლობალურ ქაოსზე მოთმინებით დაკვირვების სტრატეგია აირჩია. მაშინ, როდესაც ტრამპის ადმინისტრაცია ევროპასთან დავებშია ჩართული, ჩინეთი აჩვენებს თავის მზადყოფნას, გახდეს ევროკავშირის „პროგნოზირებადი პარტნიორი“.
თავის სპეციალურ მიმართვაში ჩინეთის ვიცე-პრემიერმა ჰე ლიფენგმა საერთაშორისო ეკონომიკური თანამშრომლობის გაფართოებისკენ მოუწოდა და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „ტარიფები და სავაჭრო ომები წამგებიანია“. მან აღიარა, რომ ეკონომიკური გლობალიზაცია თავისი ნაკლოვანებების გარეშე არ არის, თუმცა დასძინა, რომ ქვეყნებს „არ შეუძლიათ მისი სრულად უარყოფა და ავტოარქაულ იზოლაციაში ჩაძირვა“.
ჩინეთი ეკონომიკური გლობალიზაციის მამოძრავებელ ძალად დარჩება – ასე შეაფასა ჩინეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ ვიცე-პრემიერ ჰე ლიფენგის გამოსვლა. მან ასევე მტკიცე მხარდაჭერა გამოხატა თავისუფალი ვაჭრობის, მრავალმხრივი თანამშრომლობისა და ურთიერთსასარგებლო თანამშრომლობისადმი ერთგულების, ასევე ურთიერთპატივისცემისა და თანასწორი კონსულტაციების პრინციპების მიმართ.
დავოსის წლევანდელმა ფორუმმა დასწრების რეკორდული მაჩვენებლები დაამყარა, თუმცა იმავდროულად, პანდემიის შემდეგ უპრეცედენტო პესიმიზმის დონეც აჩვენა. 3000-ზე მეტი პოლიტიკური და ბიზნეს-ლიდერი, მათ შორის აშშ-ის პრეზიდენტი და წამყვანი გლობალური მეწარმეები და ბანკირები, 200-ზე მეტ სესიაში იღებდნენ მონაწილეობას, რათა გლობალურ ეკონომიკაში, რომელიც მრავალი ვარდნის რისკის წინაშე დგას, ოპტიმიზმი შეეტანათ.
„დიალოგის სული“ – ეს იყო დევიზი, რომელიც ფორუმს პრეზიდენტმა ბიორგე ბრენდემ, დასაწყისშივე შესთავაზა. ეს სულისკვეთება, შეხვედრათა დაწყებამდე გაკეთებული განცხადებებისა და პროგნოზების ფონზე, უკიდურესად საჭიროც იყო. ერთ-ერთი ასეთი მაგალითი გახლდათ აშშ-ის ფინანსთა მინისტრის სკოტ ბესენტის საგანგებო მინიშნება, რომელშიც მან ევროკავშირი გააფრთხილა, რომ გრენლანდიის გამო მისი ქვეყნის წინააღმდეგ საპასუხო ზომები „უკიდურესად არაგონივრული“ იქნებოდა.
ფრიდონ კერვალიშვილი