მინი დოსიე

ბორის ივანიშვილი – დაიბადა 1952 წლის 9 აპრილს, საჩხერეში.

განათლება:

1959-1969 – საჩხერის მეორე საშუალო სკოლა;

1969-1974 – თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, მერქნის დამუშავების ტექნოლოგის სპეციალობა;

1984-1985 – კვალიფიკაციის ასამაღლებელი ინსტი¬ტუტი მოსკოვში.

სამუშაო გამოცდილება:

1974-1975 – თბილისის სასკოლო ინვენტარის ფაბრიკა – ოსტატი;

1975-1978 – თბილისის სასკოლო ინვენტარის ფაბრიკა – ტექნიკური კონტროლის განყოფილების უფროსი;

1978-1986 – თბილისის სასკოლო ინვენტარის ფაბრიკა – საამქროს უფროსი;

1986-1987 – ხე-ტყისა და ხის დამამუშავებელი მრეწველობის სამინისტრო – წამყვანი ინჟინერი;

1987-1988 – ხე-ტყისა და ხის დამამუშავებელი მრეწველობის სამინისტრო – ხარისხის სტანდარტებისა და მეტროლოგიის სამმართველოს უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი;

1988-1991 – თბილისის სასკოლო ინვენტარის ფაბრიკა – დირექტორის მოადგილე;

1991-1997 – თბილისის სასკოლო ინვენტარის ფაბრიკა – მთავარი ინჟინერი;

1997-დან – სს „თბილისის სასკოლო ინვენტარის ფაბრიკის” სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე.

უცხო ენები: რუსული.

ჰყავს მეუღლე, ორი შვილი და სამი შვილიშვილი.

– ბატონო ბორის, საუბარი დავიწყოთ თქვენი განათლების შესახებ და შემდეგ შევეხოთ იმ კარიერულ გზას, რაც დღემდე გამოიარეთ.

– დავიბადე საჩხერეში, 1969 წელს დავამთავრე საჩხერის ილია ჭავჭავაძის სახელობის მეორე საშუალო სკოლა. იმავე წელს ჩავირიცხე პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მერქნის დამუშავების ტექნოლოგიის სპეციალობაზე. სპე¬ციალობა შეეხებოდა როგორც ავეჯის დამზადებას, ასევე მასიური მერქნის დამუშავებას, დეტალების დამზადებას და ასე შემდეგ. საკმაოდ მაღალი დონის სწავლება იყო.

– იოლად ჩაირიცხეთ?

– სკოლა ხუთებზე დავამთავრე და მისაღები გა¬მოცდებიც იოლად ჩავაბარე. ინსტიტუტიც მაღალ ნიშნებზე

დავამთავრე. შემდეგ განაწილებით მოვხვდი თბილისის სასკოლო ინვენტარის ფაბრიკაში, რომელიც 1949 წელს არის დაარსებული.

– მუშაობა რა პოზიციიდან დაიწყეთ?

– თავიდან ოსტატი ვიყავი. ერთ წელიწადში ტექნიკური კონტროლის განყოფილების უფროსად დამაწინაურეს. მერე საამქროს უფროსი გავხდი. დირექტორი ან მთავარი ინჟინერი რომ გამხდარიყავი, უნდა შესაბამისი კურსები გაგევლო. მე დირექტორის რეზერვი ვიყავი და კვალიფი¬კაციის ასამაღლებელ ინსტიტუტში, მოსკოვში გამგზავნეს სამინისტროდან. ორწლიანი იყო – წელიწადში 3-3 თვე, ბო¬ლოს გამოცდები, პროექტის დაცვა და შეფასების მიღება. ინსტიტუტთან ერთად ხე-ტყის მრეწველობის საკავშირო სამინისტროც აფასებდა.

საკავშირო ხე-ტყის მრეწველობის სამინისტრომ ჩემი პროექტი კარგი შეფასებით შესასრულებლად გადმოაგ¬ზავნა საქართველოს რესპუბლიკის ხე-ტყის და ხის და¬მამუშავებელი მრეწველობის სამინისტროში, რომელიც შემდეგ დაინერგა თბილისის სასკოლო ინვენტარის ფაბ¬რიკაში. სამინისტროში ჯერ წამყვანი ინჟინრის პოზიციაზე გადამიყვანეს, შემდეგ სამმართველოს უფროსის მოვალეობას ვასრულებდი. როცა საბჭოთა კავშირში შემოიღეს პროდუქციის სახელმწიფო მიღება, მაგ დროს ხარისხის სტანდარტებისა და მეტროლოგიის სამმართველოს უფრო¬სის მოვალეობის შემსრულებელი ვიყავი და საწარმო გაერ¬თიანება „განთიადის” და ქუთაისის ავეჯის ფაბრიკაში სახელმწიფო მიღების დანერგვას მეც ვხელმძღვანელობდი.

– მარტო ფაბრიკების ნაწარმს ამოწმებდით ხარისხის თვალსაზრისით თუ სხვა ფაბრიკა-ქარხნებთანაც გქონ¬დათ ეს უფლებამოსილება?

– ყველა ავეჯის მწარმოებლის ხარისხის განყოფილებები ექვემდებარებოდა ჩვენს სამმართველოს.

– ასეთები ბევრი იყო?

– საკმაოდ ბევრი. მათ შორის თბილისის ავეჯის საწარმოო გაერთიანება „განთიადი”, თბილისის გრეხილი ავეჯის ფაბრიკა, მარელისის ავეჯის ფაბრიკა, თბილისის ხის დამამუშავებელი კომბინატი, ქუთაისის ავეჯის ფაბრიკა, ავეჯის ფაბრიკა ბათუმში, ასევე აფხაზეთში იყო ხის დამა¬მუშავებელი და ავეჯის კომბინატები და სხვა…

– გასაგებია, რომ საბჭოთა კავშირში გეგმური ეკონომიკა იყო და ყველა ქარხანა-ფაბრიკას სამუშაო გეგმას სამინისტროები უდგენდნენ. მაგრამ საბჭოთა პერიოდ¬ში ავეჯის მწარმოებლები ერთმანეთთან რამენაირად კონკურენციაში თუ იყვნენ?

– ყველანი ერთ სამინისტროს ექვემდებარებოდნენ. ქარხნები ერთმანეთს ეხმარებოდნენ და იმავდროულად, ერთმანეთზეც ვიყავით დამოკიდებული. მაგალითად, ცხინვალის ავეჯის კომბინატს სასკოლო ინვენტარის ფაბრიკა დაფანერებულ ფარებს აწვდიდა და შემდეგ ამ ფარებით აკეთებდნენ ავეჯს, ასეთივე დამოკიდებულება იყო სხვადასხვა ავეჯის ქარხნებს შორის.

ხის დამამუშავებელი კომბინატი სასკოლო ავეჯისთვის საჭირო კარკასებს გვიგზავნიდა; გრეხილი ავეჯის კომბინატი გვიმზადებდა სკამის საჯდომ-საზურგეებს და შემდგომ ჩვენთან ხდებოდა მისი დამუშავება და საბოლოოდ სასკოლო ავეჯის აწყობა.

– თუ იყო რომელიმე ქარხანა, რომელსაც ავეჯის წარმოების სრული ციკლი ჰქონდა?

– მაგალითად, „განთიადი” იყო ასეთი.

სასკოლო ინვენტარის ფაბრიკა პროდუქციას აწვდიდა მთელ შუა აზიას, აზერბაიჯანს, ჩეჩნეთს, ინგუშეთს, სტავროპოლის მხარეს.

– დიდი ბრუნვა გქონიათ.

– დღეში ზოგჯერ 6-8 ვაგონი იტვირთებოდა სასკოლო ავეჯით და იგზავნებოდა.

– თქვენ როგორც მოყევით, კარიერულად საკმაოდ მნიშვნელოვანი გზა გაიარეთ. მაშინ როგორ ხდებოდა მსგავსი დაწინაურება – ნაცნობობა იყო საჭირო, ვინმეს ჩარევა, გამოცდილების ზრდა თუ რამე სხვა ფაქტორი იყო მნიშვნელოვანი?

– იმ დროს ასეთი დამოკიდებულება ჰქონდათ, რომ ადამიანს პირდაპირ მთავარ ინჟინრად, დირექტორად ან რაიმე ხელმძღვანელ თანამდებობაზე არ დანიშნავდნენ. რაც კი თანამდებობები გამივლია, არავის დახმარება არ დამჭირვებია, ჩემით მაქვს მიღწეული.

– კომუნისტური პარტიის წევრი თუ იყავით?

– პარტიის წევრი ვიყავი.

– რომლის გარეშეც მაშინ ალბათ ძალიან გაჭირდებოდა მაღალ პოზიციაზე ყოფნა.

– რა თქმა უნდა, ჯერ კიდევ საამქროს უფროსი ვიყავი, საკავშირო საპატიო ნიშნის ორდენით რომ დამაჯილდოვეს. მიხეილ გიორგაძე იყო მაშინ საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მდივანი და მისი ხელმოწერით გადმომცეს ორდენი. ყველაზე ახალგაზრდა ვიყავი ჩვენს სამინისტროში, ვისაც ეს ჯილდო მისცეს.

შემდეგ სამინისტროდან დამაწინაურეს და გადმომი¬ყვანეს დირექტორის მოადგილედ თბილისის სასკოლო ინვენტარის ფაბრიკაში. შემდეგ მთავარ ინჟინრადაც დამნიშნეს.

– მაგის მერე როგორ გაგრძელდა თქვენი საქმიანობა, როცა უკვე საბჭოთა კავშირი დაიშალა?

– 1992 წელს გადავედით იჯარაზე გამოსყიდვის წესით. 1996 წელს უკვე მოგვცეს დროებითი მოწმობა, ფაბრიკა საკუთრებაში კოლექტივს გადმოგვეცა. სამართლებრივი ფორმის ჩამოყალიბების შემდეგ, საკუთრების მუდმივი მოწმობაც გადმოგვეცა.

– საკმაოდ. აქ არამარტო სასკოლო ინვენტარი მზადდებოდა, მასიური მერქნის დამამზადებელი უბანიც გვქონდა. მზადდებოდა მერქანბურბუშელოვანი ფილის დასამზადებელი მასალა, რომელიც სამტრედიის ხის დამამუშავებელ კომბინატს მიეწოდებოდა.

– ამ კომბინატს საკუთარი საწარმოები საქართველოში ბევრ ადგილას ჰქონდა?

– ერთი სატყეო უბანი, მეორე – კარკასების დამამზადებელი ფაბრიკა შემოგვიერთდა. შემდეგ შემოგვიერთდა აგრეთვე მცხეთის ყოფილი ასანთის ფაბრიკა, სადაც ავეჯისთვის საჭირო მასიურ დეტალებს ამზადებდნენ.

ფაბრიკა 1997 წელს ჩამოყალიბდა სააქციო საზოგადოებად, რომლის მესაკუთრეები მთლიანად კოლექტივის თანამშრომლები ვიყავით.

– ორგანიზაციის მართვა როგორ გაგრძელდა – ვინც მანამდე ხელმძღვანელობდით, თქვენს ხელში გადმოვიდა?

– ახალი არჩევნები ჩატარდა და მე ამირჩიეს სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარედ.

– საბჭოთა პერიოდთან შედარებით, განსხვავებულ სიტუაციაში მოგიწიათ საწარმოს მართვა.

– როდესაც საბჭოთა კავშირი დაიშალა, დავკარგეთ კონტაქტები.

თავიდან ასე თუ ისე ჯერ კიდევ გვქონდა ურთიერთობები. მერე თანდათან გაწყდა. შუა აზიაში დაიწყეს ჩინეთიდან სასკოლო ავეჯის შეტანა – ფასით ჩინეთმა გვაჯობა.

საჭირო ნედლეულს ადრე სულ რუსეთიდან ვიღებდით: როგორც ხის მასალებს, ასევე რკინას, საღებავს და ყველაფერს. როცა მსხვილი მომხმარებლები დავკარგეთ, იძულებული გავხდით სასკოლო ინვენტარის გარდა სხვა პროდუქციაც დაგვემზადებინა. მათ შორის, ავეჯისთვის საჭირო დეტალების და საყოფაცხოვრებო ავეჯის დამზადება დავიწყეთ.

– მანამდე თქვენი ნაწარმის მთავარი მომხმარებლები სკოლები იყვნენ?

– სკოლები და საბავშვო ბაღები. ეგეც განაწილებით იყო და მიწოდებას ვერც ავუდიოდით. აქედან უნდა გაგვეგზავნა პროდუქცია შუა აზიაში.

– სუფთა ეკონომიკური თვალსაზრისით, ასეთი წარმოება ცხადია არარენტაბელური იყო, როცა აქ გამოშვებული ავეჯი შუა აზიაში იგზავნებოდა.

– წარმოიდგინეთ, აქედან შუა აზიაში პროდუქციის ტრანსპორტირების ხარჯი. რა თქმა უნდა შეიძლებოდა ახლოს ჰქონოდათ წარმოება. გააკეთებდნენ და მიაწოდებდნენ პროდუქტს. მაშინდელი ხელმძღვანელობის მიზანი იყო, რომ რესპუბლიკები ერთმანეთზე ყოფილიყვნენ დამოკიდებული.

– ჯერ საბჭოთა კავშირის დაშლა, შემდეგ დამოუკიდებლობის გამოცხადება, მერე სამოქალაქო ომი – რამდენად რთულად შეეხო თქვენს საწარმოს?

– შეგვეხო, რა თქმა უნდა. მაშინ ჯერ არ ვიყავი დირექტორი, სხვა იყო. როცა სააქციო საზოგადოებად ჩამოყალიბდა და მე ამირჩიეს ხელმძღვანელად, ქარხანას ხუთასი ათასამდე ლარი ვალი ჰქონდა. გასასტუმრებელი იყო როგორც თანამშრომლების გადაუხდელი ხელფასები, ასევე საბანკო კრედიტები. დაგროვილი იყო საგადასახადოსთან დავალიანებაც. სანამ ფეხზე დავდგებოდით და გვიჭირდა, ზოგჯერ ხელფასები 5-5 და 10-10 ლარი დაგვირიგებია.

– მაგ პერიოდში მთლიანად შიდა ბაზარზე, სკოლების მომარაგებაზე გადახვედით?

– მთლიანად შიდა ბაზარზე გადავერთეთ. ვაწარმოებდით არა მხოლოდ სასკოლო ინვენტარს. სკოლებს დაფინანსება ფაქტიურად არც ჰქონდათ. ინდივიდუალურ შეკვეთებზე გადავედით და დავიწყეთ საყოფაცხოვრებო ავეჯის წარმოება. ნელ-ნელა გავიმართეთ წელში, ბანკების ვალიც გავისტუმრეთ. მანამდე იყო რისკი, რომ სესხის უზრუნველყოფაში ჩადებული ქონება დაგვეკარგა, მაგრამ მოვახერხეთ, შევადგინეთ გრაფიკები და ეს ვალები დავფარეთ. სახელფასო დავალიანებაც მთლიანად გავისტუმრეთ.

ვალების დაფარვაში გარკვეულწილად სახელმწიფოც მოგვეხმარა. ზუგდიდის საშუალო სკოლების დაკომპლექტება დაგვიკვეთა. მაგაში ფული არ გადაგვიხადეს, მაგრამ საგადასახადოს ვალი ასე დავფარეთ.

– რომელ წლებში იყო?

-1997-1999 წლებში. 2002 წლამდე ვალების დაფარვას მოვანდომეთ.

უკვე 2003-2004 წლიდან ნელ-ნელა დივიდენდების გაცემა დავიწყეთ.

– შევარდნაძის ხელისუფლების პერიოდში ცალკე სახელმწიფო სამსახურები და ცალკე კრიმინალი ხშირად ატერორებდნენ ბიზნესს. თქვენ თუ შეგეხოთ რომელიმესგან ფულის გამოძალვა?

– იმდენად ვალებში ვიყავით ჩაფლული, რომ ჩვენგან რა უნდა გამოეძალათ?

– 2003 წლის „ვარდების რევოლუციის” შედეგად ხელისუფლების ცვლილება ბევრ ბიზნეს-კომპანიას წაადგა. თქვენზე როგორ აისახა?

– 2004-2005 წლებში სახელმწიფო ტენდერებში მონაწილეობის მიღება დავიწყეთ. ერთ-ერთი ტენდერი მილიონ ლარზეც იყო, რომელიც ყოველგვარი „ჩაწყობის” გარეშე
მოვიგეთ. უკვე 2006 წელს, როცა ბიძინა ივანიშვილი დაეხმარა სახელმწიფოს და ფული მისცა განათლების სამინისტროს, სამინისტრომ გამოაცხადა ტენდერი და ჩვენ მოვიგეთ. შეკვეთა იყო, რომ უნდა დაგვემზადებინა სასკოლო ავეჯის დაახლოებით 22 000 კომპლექტი. ეგ შეკვეთა რომ შევასრულეთ, წარმოება უკვე ფეხზე დადგა და გამოვედით რთული მდგომარეობიდან.

– შემდეგ როგორ გაგრძელდა თქვენი საწარმოს მუშაობა?

– ვიღებდით სახელმწიფო ტენდერებში მონაწილეობას, მათ შორის იყო საბავშვო ბაღებისთვის ავეჯის მიწოდებაც. კერძო შეკვეთებსაც ვასრულებდით. მაგ დროს გაჩნდა კერძო სკოლები და მათთვისაც დავიწყეთ და დღემდე ვაწვდით სასკოლო ავეჯს.

– მაშინდელი ტენდერები რამდენად პატიოსნად ტარდებოდა და გამოცხადებული პირობები თუ იყო მიმზიდველი თქვენთვის?

– თავიდან მისაღები იყო. შემდეგ დიდ ტენდერებში უკვე აღარ გავდიოდით. მთავარი პირობა გახდა დაბალი ფასი და რამდენიმე ტენდერიც ჩაეშალათ კიდეც. იმდენად დაბალ ფასებში შედიოდნენ კომპანიები, რომ მომგებიანი აღარც იყო შეკვეთის შესრულება. დღესაც არის შემთხვევები, როცა ვინმე გაიმარჯვებს რომელიმე ტენდერში, ვალდებულებას ვერ შეასრულებს და ამის გამო სამართლებრივი პრობლემებიც ექმნებათ. იმდენად დაბალ ფასზე თანხმდებიან, რომლის შესრულებაც შეუძლებელია. მე კიდევ, იმხელა გამოცდილება მქონდა, რომ ეგეთი პირობებით გამოცხადებულ ტენდერში არ მიმეღო მონაწილეობა.

ვმონაწილეობდით შედარებით პატარა ტენდერებში, რომლის შესასრულებლადაც არ დაგვჭირდებოდა პროდუქციის საზღვარგარეთიდან ჩამოტანა და თვითონ შევძლებდით გაკეთებას. რამდენიმე ასეთი ტენდერი მოვიგეთ კიდეც. მათ შორის იყო აჭარის სკოლების მომარაგება და სხვა.

ამ საკითხზეც მინდა ვთქვა: 2006 წელს გერმანიაში გამოფენაზე წავედი და მას შემდეგ თითქმის ყოველ წელს დავდივარ დანადგარების და ავეჯის ფურნიტურის დასათვალიერებლად. ვესწრები გამოფენებს, რომელიც ჰანოვერში, ასევე კიოლნში ტარდება. იქ არის წარმოდგენილი კომპანია „ჰომაგი”, რომელიც მსოფლიოში აღიარებული ბრენდია და სპეციალიზებულია ხის დამამუშავებელი დანადგარების და საწარმოო ხაზების წარმოებაში. მათგან 2006 წელს პირველად შევიძინე წიბოს დამფანერებელი დანადგარი. მანამდე მხოლოდ რუსული წარმოების დანადგარები გვქონდა.

2014 წელს უკვე ბევრად მეტი შესაძლებლობების მქონე დანადგარები ვიყიდეთ „ჰომაგისგან”, რომლების მეშვეობითაც შესაძლებელია ხის ნაწარმის დამუშავება, დაჭრა, დეტალების დამუშავება, წიბოს დაფანერება, დახვრეტა და ა.შ. შარშანაც შევიძინეთ სახვრეტი მოწყობილობა. დღეს საკმაოდ უზრუნველყოფილი ვართ მაღალი დონის დანადგარებით.

– საბჭოთა დროიდან მოყოლებული რა მოწყობილობებსაც იყენებდით, ალბათ გერმანულები ბევრად უკეთესია.

– წარმოიდგინეთ, რომ ეს ერთი ცენტრი აკეთებს იმდენ ოპერაციას, რასაც ადრე 5-6 დანადგარი სჭირდებოდა. ჩვენ ასევე შევიძინეთ პროგრამები, რომელის მეშვეობითაც სრულად ელექტრონულად მიდის პროცესი და ჩარხი თვითონ ამუშავებს მასალას ყველა ოპერაციის გათვალისწინებით. პროდუქციის ხარისხიც ბევრად გაუმჯობესდა. გერმანული მოწყობილობის ხარისხი გამორჩეულად მაღალია.

გერმანული და იტალიური საუკეთესოა. თუმცა, მეტალის კარკასის დამამზადებელი დანადგარები ასევე ჩინეთიდანაც ჩამოვიტანეთ, რადგან მათაც დაიწყეს მაღალი ხარისხის დანადგარების წარმოება.

– რაც ამ საწარმოში ხართ, წარმოების მოცულობა და შესაბამისად, ბრუნვა როგორ იცვლებოდა სხვადასხვა პერიოდში?

– საბჭოთა პერიოდში, სანამ კავშირები დაირღვეოდა, წელიწადში ოთხი მილიონი მანეთი იყო ჩვენი გეგმა. მაგრამ, მხოლოდ ჩვენი ფაბრიკა კი არა, კომბინატის ოთხივე დანაყოფი შედიოდა. ოთხმოცდათიანებში ისე გაგვიჭირდა, რომ მხოლოდ კერძო შეკვეთებსღა ვასრულებდით. მერე, როგორც გითხარით, უკვე 2003 წლიდან მოგებაზე გასვლა და დივიდენდების გაცემა მოვახერხეთ. მას შემდეგ, წელი არ ჩაგვიგდია, რომ დივიდენდი არ გაგვეცა.

– რამდენი აქციონერი ხართ?

– თავიდან 204 აქციონერი ვიყავით. დღეს ორმოცდაათამდე დავრჩით. ზოგმა გაყიდა აქციები.

ყველაზე მსხვილი აქციონერი თავიდანაც მე ვიყავი და ხუთი პროცენტიც არ მქონდა. აქციები ყველაზე იყო გადანაწილებული.

– დღევანდელი მდგომარეობით, როცა ბევრად ნაკლები აქციონერი ხართ, 50%-ზე მეტი თუ აქვს ვინმეს?

– არა.

– გამოდის, ერთპიროვნული გადაწყვეტილების მიღება გამორიცხულია.

– გამორიცხულია. მაგალითად, არის აქციონერი, რომელსაც აქვს აქციების 0.01% და მიაჩნია, რომ ამ ფაბრიკის მესაკუთრეა. ასეა სხვებიც. ყოველწლიურად აქციონერთა კრებაზე ანგარიშს ვაბარებთ, დივიდენდები რიგდება. სწორედ ამის გამო ბევრი არც ყიდის წილს და ამიტომ არის 50 მესაკუთრე. მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილების მიღებაშიც ზოგჯერ სირთულეებია – სად 3-4 მეწილე როცა არის და სად ამხელა კოლექტივი. თან როდესაც საქმე ეხება კომპანიის 25%-ზე მეტი ქონების ღირებულების გარიგების დადების საკითხს, უკვე სამეთვალყურეო საბჭოს ნებართვა სჭირდება.

– დღეის მდგომარეობით, რაიმე სხვა ბიზნესშიც თუ მონაწილეობთ როგორც პარტნიორი ან როგორც მენეჯერი?

– არანაირი სხვა ბიზნესი არ მაქვს. როგორც მენეჯერი, ასევე ვარ არაკომერციული ორგანიზაციის – საქართველოს ხის დამამუშავებელთა და ავეჯის მწარმოებელთა ასოციაციის პრეზიდენტი.

– ასოციაცია ბევრ კომპანიას ერთიანებს?

– ამჟამად ათამდე მსხვილი კომპანიაა. ურთიერთობა იმით დავიწყეთ, რომ ერთმანეთი გავიცანით, ვსაუბრობთ რა შეგვიძლია ერთობლივად გავაკეთოთ და საერთო საქმეს წაადგეს. ასოციაციის წევრები გამოფენებზე ერ¬თად დავდივართ. ზოგმა გერმანიიდან, ზოგმა იტალიიდან ჩამოიტანეს თანამედროვე დანადგარები.

ასოციაციის წევრი ორგანიზაციების ინტერესებიდან გამომდინარე, ასოციაციის აღმასრულებელი დირექტორი და მე ვესწრებით შეხვედრებს პრემიერ-მინისტრთან, მთავრობის სხვა წარმომადგენლებთან და ა.შ. რამდენჯერმე შევხვდით სახელმწიფო შესყიდვების ტენდერების საკითხთან დაკავშირებით. რიგი საკითხებისა გაითვალისწინეს, ზოგი გასათვალისწინებელია.

– მოდით, ახლა 2012 წელს და ხელისუფლების ბოლო ცვლილებას შევეხოთ: რა შეიცვალა თქვენს საქმიანობაში 2012 წლის შემდეგ?

– რადიკალურად შეიცვალა ის, რომ ბიზნესს აღარავინ აწუხებს. მანამდე გვქონდა შიში, როცა ვხედავდით ბიზნესს რა წნეხში უწევდა ყოფნა.

– თქვენ თუ შეგეხოთ რაიმე უსამართლობა წინა ხელისუფლების მხრიდან?

– რომ ვთქვა, რომ ბიზნესის წართმევა პირდაპირ დამიპირეს, ასეთი არ ყოფილა, თუმცა ხმები კი მოვიდა ჩემამდე, რომ ჩვენი საწარმოთი დაინტერესდნენ და 2012 წლის არჩევნების შემდეგ აპირებდნენ რაღაც ქმედებებს. 2012 წლის არჩევნებით კი, როგორც იცით, ხელისუფლება შეიცვალა.

– დღევანდელი მდგომარეობით, კონკურენცია როგორია ბაზარზე?

– თავიდან რამდენიმე მწარმოებელი ვიყავით, ვინც თანამედროვე დანადგარები ჩამოვიტანეთ. შემდეგ სხვებმაც დაიწყეს. 2014 წლის მერე, შეიძლება 15 კომპანიაც კი იყოს, ვისაც კარგი აღჭურვილობა აქვს. კონკურენცია გამძაფრდა და დამუშავების ფასებიც დააბალანსა.

– ძირითადად რომელ მომხმარებელზე ხართ ორიენტირებული?

– ჩვენ ისევ სკოლებზე, ნაწილობრივ ავეჯის დეტალების დამზადებაზე ვართ და ასევე საყოფაცხოვრებო ავეჯის შეკვეთებსაც ვიღებთ.

– საყოფაცხოვრებო, ინდივიდუალური შეკვეთები ალბათ შედარებით ნაკლებია.

– ინდივიდუალური ნაკლებია. ჩვენ ყველა გადასახადი უნდა გადავიხადოთ, როცა უამრავი მცირე მეწარმეა, ვინც ჩვენგან განსხვავებით მეტწილად ან გადასახადებისგან ნაწილობრივ გათავისუფლებულია, თან, რაც ეკუთვნით ხშირად იმასაც არ იხდიან. ამიტომ, უფრო იაფი უჯდებათ და ინდივიდუალურ შეკვეთებს ეგენი უფრო ასრულებენ.
ვმონაწილეობთ სახელმწიფო ტენდერებში და აგრეთვე ვიღებთ შეკვეთებს კერძო სკოლებიდან. კერძო სკოლებს უტენდეროდ შეუძლიათ ყიდვა. საკმაოდ ბევრი კერძო სკოლებია, ზოგს 550 და მეტი ბავშვიც ჰყავთ. ასევე ფილიალებიც აქვთ.

ჩვენი ძირითადი საქმიანობა მაინც უფრო სასკოლო ავეჯია, ავეჯისთვის საჭირო დეტალების დამზადება და კერძო სექტორისთვის საყოფაცხოვრებო ავეჯის შეკვეთე¬ბი მცირეა.

– ამჟამად დაახლოებით 50 თანამშრომელია, ადრე 400 მდე ვიყავით, ოღონდ ყველა ფილიალში ჯამურად. ჩვენთან, ერთ ფილიალში 150-მდე თანამშრომელი იყო. ადრე 5 ჩარხს სჭირდებოდა ხუთი ოპერატორი, ახლა ერთი დანადგარი აკეთებს ხუთ ჩარხზე მეტ საქმეს, რომელსაც მხოლოდ ერთი ოპერატორი მართავს.

თანამშრომელთა საშუალო ანაზღაურება, თუ ადმინისტრაციასაც ჩავთვლით, 1500-1800 ლარი და მეტი გამოვა.

– თანამშრომლების შენარჩუნება გიჭირთ?

– რადგან დიდი ხანია ერთი კოლექტივის წევრები ვართ, თანამშრომლები ძირითადად შევინარჩუნეთ. ჩვენ რომ ვინმე გაგვეთავისუფლებინა, თითქმის არ ყოფილა. 1990- იან წლებში, როცა აქ გაჭირდა, მაღალი დონის ტექნიკური პერსონალის ნაწილი, ძირითადად რუსები, რუსეთში წავიდნენ.

– კვალიფიციური კადრების დეფიციტი თუ არის – თანამშრომლების გადამზადება გიწევთ?

– ჩვენ მუდმივად ვზრუნავთ თანამშრომლების ცოდნის, უნარებისა და კვალიფიკაციის ამაღლებაზე, უზრუნველვყოფთ მათ სხვადასხვა კურსებსა და ტრეინინგებზე დასწრებას. ჩვენთვის ეს საკითხი ნამდვილად პრიორიტეტულია. „ჰომაგიდან” კომპიუტერული პროგრამები რომ ვიყიდეთ, მოვითხოვე და იქიდან სპეციალისტი გამოგზავნეს. თანამშრომლებს ჩავუტარეთ სწავლება. რაც შეეხება ახალი კადრების მიღებას, თუ მაგალითად ვინმე წავიდა, ვაცხადებთ ვაკანსიას და შემდეგ გასაუბრებით ავიყვანთ. კვალიფიციური ტექნიკური პერსონალი ჭირს. პროფესიული სასწავლებლები რომ საჭიროა, მაგაზე მინისტრებთ-ანაც გვისაუბრია. ცოტა რთული სამართავი დანადგარებია. ზოგჯერ იძულებული ვართ, მონიტორინგისთვის სპეციალ¬ისტები აზერბაიჯანიდან ჩამოვიყვანოთ.

– აზერბაიჯანში უფრო არიან კვალიფიციური კადრები?

– აზერბაიჯანში არის „ჰომაგის” წარმომადგენლობა. გავლილი აქვთ სპეციალური სწავლება გერმანიაში. საქართველოში მსგავსი ჯერ არაფერია. ასოციაციაში გვაქვს სურვილი, რომ შესაბამისი კურსები ჩვენ თვითონ გავაკეთოთ და სწავლება აქვე იყოს შესაძლებელი.

– აზერბაიჯანში თუ აქვთ წარმომადგენლობა, გერმანელებს აქ იგივეს გაკეთებაში რამ შეუშალათ ხელი?

– ჩვენთან პატარა ბაზარია და მოთხოვნა ნაკლები იყო. ამიტომ, აზერბაიჯანში გადაწყვიტეს რეგიონული წარმო-მადგენლობის გაკეთება. სამომავლოდ რა იქნება ვნახოთ.

– ისევ კონკურენციას რომ დავუბრუნდეთ – უცხოეთიდან შემოტანილ ავეჯს ადგილობრივი ნაწარმი ფასით და ხარისხით უწევს კონკურენციას?

– შემოტანაზე აქ საბაჟო გადასახადი არ არის. ამიტომ, სავაჭრო ობიექტებს ხშირად ჩინეთიდან ჩამოტანა ურჩევნიათ, ვიდრე აქ წარმოებულის რეალიზაცია. ჩინეთში გამოშვებულ სტანდარტულ ავეჯს ძნელია აჯობო ფასით, რადგან წარმოებისთვის საჭირო მასალებთან მიმართებით სრულად იმპორტზე ვართ დამოკიდებული.

– რა იწვევს მათ უპირატესობას, რომ წარმოება ბევრად იაფი უჯდებათ: მოწინავე ტექნოლოგიები თუ ძალიან იაფი მუშახელი?

– სხვათა შორის, მუშახელი იქაც საკმაოდ გაძვირდა. 2006 წელს, როცა ჩინეთში პირველად ჩავედი, ყველაზე მაღალი რანგის მუშებს მაქსიმალური ხელფასი დაახლოებით 100 დოლარი ჰქონდათ. ახლა უკვე ჩინეთშიც გაზარდეს ანაზღაურება.

დღესაც იმიტომ გვიგებენ ფასში, რადგან აქ ყველაფერი შემოტანილია: მერქან-ბურბუშელოვანი ფილა, ლამინატი, რკინის მილები, საღებავი – ადგილობრივი არაფერია.
თუმცა, გერმანიასთან შედარებით, ჩვენთან უფრო ია¬ფია წარმოება. სასკოლო სკამი გერმანიაში 120-150 ევრო ღირს, როცა ჩვენთან დაახლოებით 80 ლარია.

– ორგანიზაციის მართვას რომ დავუბრუნდეთ – თქვენთვის რომელი ვარიანტი უფრო კომფორტულია, როცა ბიზნესი ერთპიროვნულად იმართება თუ პარტნიორებთან ერთად?

– რა თქმა უნდა, ერთპიროვნული გადაწყვეტილების მიღება უფრო ადვილია. სააქციო საზოგადოებაში ერთ¬პიროვნულად გადაწყვეტილებას ვერ მიიღებ, თუმცა პარტ¬ნიორულ ბიზნესს თავისი დადებითი მხარეებიც აქვს.

– არასდროს გიფიქრიათ რაიმე სხვა ბიზნესიც რომ გეკეთებინათ?

– დრო არ მაქვს და სიმართლე გითხრათ, არც მიცდია. შაბათ-კვირასაც კი აქ ვარ. როცა 1997 წელს სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარედ ამირჩიეს, აქაურობა სულ გაპარტახებული იყო. ყველა შენობაში წყალი ჩადიოდა. თავიდან გადავხურეთ. დღესაც უამრავი საქმეა და დიდი დრო სჭირდება.

– როგორც სახელმწიფო ტენდერებში მონაწილე კომპანიას, რა შენიშვნები გაქვთ ხელისუფლების მიმართ, რომ სახელმწიფოსთან თანამშრომლობა უფრო ნაყოფი¬ერი იყოს?

– ტენდერის გამოცხადებისას და გადაწყვეტილების მიღებისას სახელმწიფომ უნდა გაითვალისწინოს არა მხოლოდ დაბალი ფასი, არამედ მონაწილე კომპანიების ტექნიკური შესაძლებლობები და ამ შემთხვევაში ავეჯის წარმოების გამოცდილება. ამით დაიზოგება დროც და შე¬საბამის ხარისხსაც მიიღებენ.

– სახელმწიფოს აქვს ბიზნესისთვის დახმარების პროგრამები, მაგალითად, „აწარმოე საქართველოში”, „იაფი სესხი” და ა.შ. თქვენ თუ ხართ რომელიმეში ჩართული?

– არ დაგვჭირვებია. თუ რამეს ვაკეთებთ, მხოლოდ სა¬კუთარი სახსრებით. არც საბანკო სესხი გვაქვს. ერთხელ ავიღეთ, 2006 წელს. მაშინ დანადგარების ჩამოსატანად დაგვჭირდა და ერთწლიანი სესხი ავიღეთ, რომელიც ოთხ თვეში დავფარეთ. ჩვენთან სესხი ძალიან ძვირია. ვალუ¬ტაც არასტაბილურია და დამატებითი რისკია. ამიტომ, აქციონერთა კრების გადაწყვეტილებით, კომპანიის მოგე¬ბას ძირითადად მივმართავთ მის განვითარებაზე და შესა¬ბამისად, ნაკლების განაწილება ხდება დივიდენდის სახით.

– სახელმწიფო რეგულაციებზეც გკითხავთ. არსებული მდგომარეობა რამდენად ხელსაყრელია თქვენი ბიზნესისთვის?

– ავეჯის წარმოებაში ბევრი რეგულაციები არ არის. პირიქით, იქით დავაყენე საკითხი, რომ სასკოლო ავეჯზე მეტი რეგულაცია იყოს. აქ სტანდარტები თუ დაირღვა, ბავშვის ჯანმრთელობაზე მოქმედებს.

მაგალითად – სასკოლო მაგიდისა და სკამის ზომა დამოკიდებული უნდა იყოს მოსწავლის სიმაღლეზე და არა მის წლოვანებაზე.

– რაც შეეხება ეკონომიკურ პოლიტიკას, მანდ რა შენიშვნები გაქვთ სახელმწიფოსთან, რომლის გათვალ¬ისწინებაც ბიზნესს წაადგება?

– ზოგადად გადასახადებს თუ შეამცირებენ, მაგას რა თქმა უნდა მივესალმებით, თუმცა იმის თქმა, რომ საგა-დასახადო პოლიტიკა მძიმე ტვირთია საქართველოში, არ იქნება სამართლიანი.

ჩვენთვის მთავარია, იყოს თანაბარი მიდგომა კანონ¬მდებლობის შესრულების კუთხით როგორც მსხვილი, ისე მცირე გადასახადის გადამხდელების მიმართ.

– რა ბიზნესშიც თქვენ ხართ, თუ არის ინვესტორები¬სთვის მიმზიდველი?

– ჩვენს სფეროში ინვესტიციები არ შემოდის, ნაკლებად მიმზიდველია მოგების შედარებით მცირე მარჟიდან გამომ¬დინარე. ინვესტორებს უფრო მომგებიანი პროექტები და სფეროები იზიდავს, როგორიცაა ენერგეტიკა, სამშენებლო სფერო და სხვა…
მქონდა მცდელობა თურქი ინვესტორების მოზიდვის, თუმცა ინტერესი არ გამოიჩინეს.

– მიზეზი რა იყო?

– ბაზარია პატარა, არ გვიღირს თანხის ჩადებაო. ურ¬ჩევნიათ თურქეთში აწარმოონ, ტრანსპორტირებაც არ ღირს ძვირიო.

– მაშინ ალბათ ინვესტორებს კავკასიის მასშტაბით წარმოების შექმნა თუ დააინტერესებთ.

– კავკასიის მასშტაბით, აზერბაიჯანშია დიდი წარმოებები.

– ექსპორტზე თუ გაგაქვთ ნაწარმი?

– არა, რადგან როგორც აღვნიშნე, იმპორტირებული მასალებით ვმუშაობთ, რაც აძვირებს საბოლოო ფასს და ამიტომ, ძნელია ჩინურ სასკოლო ავეჯს ექსპორტზე გაუწიო ფასით კონკურენცია.

– მე ჩემი საქმე მაქვს და საერთოდ არ ვერევი პოლიტიკაში. არც ჩემი თანამშრომლები არიან ჩართული პოლიტიკურ პროცესებში. არავის ვზღუდავ, ვისაც როგორ მიაჩნია, შეუძლია გამოხატოს საკუთარი აზრი.

– არიან კომპანიები, რომლებიც პოლიტიკურ პარტიებს არცთუ პატარა თანხებს შესწირავენ ხოლმე. ყველაზე მეტი, მმართველ პარტიას აქვს ასე მიღებული. თქვენი კომპანია თუ არის რომელიმე პარტიის შემომწირველი?

– ჩვენთვის არც მოუთხოვიათ და არც ყოფილა ჩვენი მხრიდან მსგავსი შენაწირი.

– სამომავლო გეგმებზე რას გვეტყვით, როგორც ორგანიზაციის, ასევე პირადად თქვენი მიზნების შესახებ?

– ავეჯის წარმოებას რაც შეეხება, დანადგარები ჩამოტანილი გვაქვს. ვმონაწილეობთ გამოფენებში და კიდევ თუ რამე იქნება საჭირო, იმასაც ვიყიდით. აქაურობასაც სულ უფრო ვაწესრიგებთ. ვერ შეხვიდოდით ქარხნის ტერიტო¬რიაზე და ვერცერთ შენობაში – ყველგან წყალი ჩამოდიოდა და გაპარტახებული იყო. წვალებით მოვედით აქამდე. როგორც შვილი, ისეა ეს ფაბრიკა ჩემთვის.

მართალია, ცოტა ასაკში შევედი, მაგრამ გადავწყვიტეთ ცოტა სხვა მიმართულებაც მოვსინჯოთ. ერთ-ერთია დასასვენებელი კოტეჯები. მცხეთის მუნიციპალიტეტში მიწა შევისყიდეთ და გვინდა, რომ 4-5 კოტეჯი ჩავდგათ. თუ გაამართლებს, დავამატებთ. სხვა მიმართულებაზეც ვფიქრობთ, გვინდა ბიზნესის დივერსიფიცირება მოხდეს. ვნახოთ.

– ზოგიერთი ბიზნესმენის მსგავსად, პოლიტიკაში აქტიურობასაც ხომ არ აპირებთ?

– რაღა დროს ჩემი პოლიტიკაში წასვლაა, 74 წლის ვხ¬დები. წლების წინ მქონდა შემოთავაზება, მაგრამ მაშინაც უარი ვთქვი. ისე მოვედი დღემდე, რომ ვერავინ იტყვის – ვერც ადრინდელი, ვერც ახლანდელი მთავრობის წარ¬მომადგენელი, რომ რომელიმეს მიმართ დავალებული ვარ. მე ის ადამიანი ვარ, ვისაც წარმოების განვითარება აინტერესებს და არა პოლიტიკა.

– ოჯახის შესახებ რას გვეტყვით?

– მყავს მეუღლე, ორი შვილი – ქალ-ვაჟი და სამი შვილიშვილი.
შვილიშვილებიდან ერთს დამთავრებული აქვს სკოლა ოქროს მედალზე, შემდეგ უნივერსიტეტი და ახლა ერთ-ერთ საერთაშორისო აუდიტორულ კომპანიაში მუშაობს. ბიჭისგან შვილიშვილი სამხატვრო აკადემიაში, ავეჯის დიზაინზე სწავლობს, ჩვენი განხრით წავიდა. დაფინანსება მოიპოვა და ახლა შეიძლება ავსტრიაში გააგზავნონ გაცვ¬ლითი პროგრამით. ყველაზე პატარა კი მეხუთე კლასშია.

– თავისუფალ დროს როგორ ატარებთ და რა არის თქვენი ჰობი?

– თავისუფალი დრო ნაკლებად მაქვს. შაბათ-კვირასაც აქ ვარ ხოლმე. როცა ახალგაზრდობაში მეტი დრო მქონდა, ჭადრაკს ვთამაშობდი კარგად, ფეხბურთსაც და კალათბურთსაც. „გეპეის” ფაკულტეტის კალათბურთის გუნდში ვთამაშობდი და მეორე თანრიგიც მქონდა. ასევე ფაკულტეტის ცეკვის გუნდშიც ვიყავი. ბავშვობიდან ვცეკვავდი. ახლა, როცა ვახერხებ, მეუღლესთან ერთად თეატრში, კონცერტებზე დავდივარ. მიყვარს შვილიშვილებთან დროის გატარება და პატარა დამყავს გასართობ ცენტრებში.

ესაუბრა თემურ იობაშვილი